بهداشت دهان و دندان امر بسیار مهمی است که همه افراد باید به آن توجه داشته باشند. این مساله برای افرادی که داروهای خاصی مصرف می‌کنند، اهمیت بیشتری دارد. مثلا بیماران مبتلا به صرع ممکن است دچار عوارض داروهای ضد صرع در دهان و دندان‌هایشان شوند.

اهمیت بهداشت دهان و دندان

به عقیده دندان پزشکان و متخصصان علوم بهداشتی، مهم‌ترین عامل پوسیدگی دندان‌ها و لثه پلاک میکروبی است. پلاک میکروبی شامل تجمع میکروب‌ها روی دندان و لثه است.

مهمترین راه حفظ سلامت دهان و دندان رعایت توصیه‌های بهداشتی، کنترل و حذف پلاک میکروبی و برداشتن جرم‌های سخت از روی دندان‌ها است.

جرم شامل مواد سختی است که از راه معدنی شدن پلاک حاصل می‌شود. جرم‌ها به علت چسبندگی زیاد به دندان به ویژه در کنار و زیر لثه‌ها، با مسواک برداشته نمی‌شوند و باید با روش‌های مکانیکی به وسیله دندان پزشکان و یا بهداشت‌کاران، دهان و دندان پاکسازی شوند.

تنها مسواک زدن منظم و رعایت بهداشت دهان و دندان می‌تواند از تشکیل پلاک‌های میکروبی و جرم‌ها جلوگیری کند.

عوامل دیگری هم مثل بیماری‌های عمومی و ضعیف کننده، بارداری، کمبود ویتامین‌ها به‌ویژه ویتامین C، بلوغ و مصرف منظم بعضی داروها در پیدایش التهاب لثه نقش دارند که باعث تشدید عمل میکروب‌ها، پلاک‌ها و جرم‌ها می‌شوند.

در دندان پزشکی حفظ بهداشت دهان، کنترل و حذف پلاک‌های میکروبی مقدم بر درمان‌های دیگر مانند پر کردن، ارتودنسی، گذاشتن دندان و حتی جراحی است. زیرا این گونه درمان‌ها در کسانی که بهداشت دهانی ضعیف دارند با شکست مواجه می‌شوند.

روش های حفظ بهداشت دهان و دندان شامل مسواک زدن ، کاربرد نخ دندان و استفاده از دهان شویه های مختلف است.

داروهای ضد صرع و تورم لثه

تورم و افزایش حجم لثه در مبتلایان به صرع به علت مصرف بعضی از داروها مثل فنی توئین، والپروات سدیم و کاربامازپین است که درصد شیوع آن حدود ۵۰ درصد گزارش شده است.

به دلیل احتمال بروز افزایش حجم لثه در اثر مصرف فنی توئین باید بیمار از بهداشت دهانی مناسبی برخوردار باشد. برای این هدف نیاز به ویزیت‌های مکرر می‌باشد. در صورت بروز بیش از حد افزایش لثه، نیاز به عمل جراحی الزامی است.

افزایش حجم لثه در بیمارانی که والپروات سدیم مصرف می‌کنند به ندرت دیده می‌شود. بزرگی لثه اغلب از لثه بین دندان و لبه لثه شروع شده و شایع‌تر است. رعایت دقیق بهداشت دهان در جلوگیری و کاهش شدت افزایش حجم لثه بسیار مهم است.

تاثیر و عوارض داروهای صرع روی دهان و دندان

عوارض دهانی شایع داروهای ضد صرع بسته به نوع دارو متفاوت است. عوارض سه داروی مهم صرع در ادامه بیان شده است.

داروی فنی توئین

داروی فنی توئین می‌تواند باعث افزایش حجم لثه، تاخیر در بهبود، خونریزی لثه و عفونت های میکروبی شود.

عوارض داروی کاربامازپین

داروی کاربامازپین می‌تواند موجب خشکی دهان، عفونت‌های میکروبی، تاخیر در بهبود و خونریزی لثه شود.

عوارض داروی والپروات سدیم

خونریزی لثه ناشی از کمبود پلاکت‌های خون، تاخیر در بهبود، عفونت های میکروبی برخی از عوارض داروی والپروات سدیم است که می‌تواند در بیماران صرعی ایجاد شود.

پیشگیری از عوارض داروهای صرع

بهتر است فرد مبتلا به صرع قبل از شروع مصرف دارو به دندان پزشک مراجعه کند تا مورد عمل جرم‌گیری قرار گیرد و به وی آموزش بهداشت دهان و دندان داده شود تا پیشگیری لازم به عمل آید.

در صورتی که پس از مصرف دارو، ناراحتی لثه دیده شود، باید با پزشک بیمار مشاوره به عمل آید تا در صورت امکان، دارو تغییر یابد و باید آزمایش خون از نظر کم خونی و میزان پلاکت داده شود.

طبق آمار در مواردی که بهداشت دهان و دندان رعایت شده است، ولی ناراحتی لثه وجود دارد، تغییر دارو باعث از بین رفتن افزایش حجم و ناراحتی لثه شده است و یا باید افزایش حجم زیاد لثه را به وسیله جراحی درمان کرد.

بیماری صرع و یا هر بیماری دیگری نباید مانع رعایت بهداشت فرد شود زیرا مسواک نزدن خود عوارض بدتری را به همراه دارد. در صورتی که به خاطر وجود ناراحتی دندان یا لثه به دندان پزشک مراجعه کردید، حتما او را از بیماری خود و داروهایی که مصرف می کنید، مطلع سازید تا دندان پزشک نسبت به وضعیت بیماری شما اقدامات درمانی را انجام دهد.

چنانچه احتمال می‌دهید در حین درمان، حمله به شما دست خواهد داد، دندانپزشک را مطلع سازید. در پایان باید گفت که تمام اقدامات درمانی و بهداشتی همراه با هم هستند و توجه به هر کدام از آنها ضروری است.

صرع یک اختلال عصبی مزمن و بلندمدت است که معمولا با تشنج همراه است. علت صرع به صورت دقیق قابل تشخیص نیست ولی صرع در برخی افراد به دلیل آسیب مغزی، سرطان مغز، سوء مصرف دارو و الکل و دلایل دیگر ایجاد می‌شود

بیماری صرع چیست؟

اکثر افراد با واژه صرع و تشنج آشنایی دارند. صرع یا اپی‌لپسی جزو بیماری‌های شایع مغز و اعصاب به شمار می‌رود. صرع یک اختلال مزمن است که علامت اصلی آن تشنج‌های پی در پی است.

منظور از تشنج های تکرار شونده این است که با یک بار تشنج در فرد، تشخیص صرع داده نمی‌شود و همچنین اگر عوامل محرک ایجادکننده خاصی برای تشنج وجود داشته باشد (مانند قند خون یا کلسیم پائین) در این صورت نیز به آن بیماری صرع گفته نمی‌شود.

لازم به ذکر است که صرع یک اختلال روانی، مسری یا واگیردار و در دسته بیماری‌های ارثی محسوب نمی‌شود. صرع یک اختلال در عملکرد فیزیولوژیک قشر مغز است که به صورت تشنج دیده می‌شود.

در زمان تشنج چه اتفاقی می افتد؟

عملکرد سلول‌های مغزی از طریق هدایت جریان الکتریکی است و از طریق این جریان الکتریکی، اعمال مختلف قسمت‌های مختلف مغز و بدن هماهنگ و تنظیم می‌شود.

اگر جریان الکتریکی سلول‌های خاکستری یا قشر مغز مختل شود و به‌طور همزمان، غیر طبیعی و ناگهانی تخلیه الکتریکی در قسمتی از سلول‌های قشری مغز اتفاق بیافتد، فرد دچار تشنج می‌شود و بسته به اینکه کدام قسمت و یا قسمت‌هایی از مغز دچار این اختلال شود، شکل و نوع تشنج متفاوت است.

بیماری صرع و تشنج

تجسم کنید که یک گروه نوازنده در یک ارکستر قطعه آهنگ موزون را می‌نوازند. هر نوازنده باید در زمان مشخص یک نت خاص با ریتم مشخص را اجرا کند. حال اگر یک نفر یا تعدادی از نوازنده‌ها در نواختن و اجرای نت مربوط به خود اشتباه کنند، تمام نظم آهنگ به هم می‌ریزد. می‌توان گفت این مسئله مشابه اتفاقی است که در یک حمله تشنج می‌افتد.

انواع صرع را بشناسید

صرع انواع مختلفی دارد که با توجه به خصوصیات، نوع تشنج و نیز تغییرات نوار مغزی طبقه‌بندی می‌شود.

دو دسته کلی از انواع صرع عبارتند از:

• صرع منتشر
• صرع کانونی

صرع منتشر (ژنرالیزه Generalized)

در این نوع صرع، تخلیه الکتریکی غیرطبیعی در قشر مغز هنگام تشنج مغزی اتفاق می‌افتد و در نتیجه فرد هوشیاری خود را از دست می‌دهد. دلیل نامگذاری این نوع صرع به صرع منتشر نیز همین ویژگی آن است.

این نوع صرع انواع مختلفی دارد. بعضی از انواع آن که شایع‌تر هستند، عبارتند از:

• صرع تونیک-کلونیک
• صرع ابسانس
• صرع میوکلونیک، آتونیک و تونیک

صرع تونیک کلونیک

اکثر مردم با این نوع صرع بیشتر مواجه می‌شوند. در این نوع صرع حرکات غیر ارادی اندام‌ها ایجاد می‌شود، فرد هوشیاری خود را از دست می‌دهد و ممکن است لب‌ها، مخاط دهان و یا زبان خود را گاز بگیرد و ترشحات کف آلود دهان وجود داشته باشد.

مدت زمان تشنج کوتاه است ولی پس از آن فرد به خواب می‌رود که ممکن است تا نیم ساعت طول بکشد و بعد از آن به تدریج هوشیاری خود را به دست می‌آورد. در هر سنی ممکن است این فرم تشنج صرعی دیده نشود.

صرع ابسانس

در این نوع حمله صرع فرد ارتباط خود را برای چند ثانیه با اطراف از دست می‌دهد ولی حرکات غیر ارادی وجود ندارد و پس از سپری شدن مدت زمان تشنج صرع فعالیت قبلی خود را ادامه می‌دهد. به طور مثال هنگام صحبت کردن یا نگاه کردن به تلویزیون برای مدت بسیار کوتاهی متوجه اطرافیان و محیط نمی‌شود. تشنج در کودکان بیشتر به دلیل این نوع اختلال صرع است.

صرع میوکلونیک، آتونیک و تونیک

این نوع از صرع‌ها با وجود علائم بالینی متفاوت، وجه مشترک آنها تخلیه الکتریکی غیرطبیعی از کل قشر مغز در حین حمله تشنجی است.

صرع کانونی (موضعی یا پارشیال)

صرع کانونی یا موضعی انواع مختلفی دارد که مهمترین آن‌ها صرع کانوی ساده، صرع پارشیال مرکب و صرع موضعی منتشر ثانویه می‌باشد.

همان‌طور که از نام صرع کانونی مشخص است، در قسمتی از مغز، کانون تشنج وجود دارد و بسته به اینکه آن قسمت از مغز چه عملکردی داشته باشد، علائم بالینی و فرم تشنج متفاوت است. به طور مثال اگر کانون تشنج در ناحیه بینایی باشد ممکن است تشنج فرد به صورت اختلال و توهمات بینایی گذرا رخ دهد.

در فرم صرع موضعی منتشر ثانوی، هوشیاری فرد مختل می‌شود و در ضمن علائم خاصی به صورت حرکات غیر ارادی تکرار شونده به نام اتوماتیسم نیز خواهد داشت.

میزان شیوع صرع

صرع در بین بیماری‌های شایع مغز و اعصاب رتبه چهارم را دارد و در جوامع مختلف دنیا دیده می‌شود ولی میزان شیوع صرع در جوامع مختلف بین ۵% تا ۳% در صد جمعیت همان جامعه، متفاوت است.

مریضی صرع در تمام رده‌های سنی دیده می‌شود، گرچه صرع در کودکان و افراد سالمند شیوع بیشتری داشته و در زنان و مردان تقریبا به یک نسبت دیده می‌شود. تخمین زده شده (طبق آمار موجود) که در حال حاضر ۶۵ میلیون نفر مبتلا به صرع در دنیا وجود دارد.

علت مریضی صرع چیست؟

در حدود دو سوم موارد علت اصلی صرع مشخص نیست (که به آن صرع ناشناخته یا ایدیوپاتیک گفته می شود). در بقیه موارد نیز، دلایل وقوع صرع متفاوت است.

به‌طور کلی دلایل صرع موارد زیر است:

• مشکلات عروقی (سکته مغزی، عروق غیرطبیعی و …)
• ناهنجاری‌های مادرزادی مغز و ضربه مغزی
• تومورهای مغزی
• بیماری‌های تحلیل‌برنده یا دژنراتیو
• عفونت‌های مغزی مانند آلزایمر

اما علت ابتلا به صرع در سنین مختلف متفاوت است.

مثلا صرع در کودکان می‌تواند علت‌های ایدیوپاتیک (ژنتیک)، علل مادرزادی و ناشی از عفونت باشد. درحالی‌که دلایل صرع در بزرگسالان مواردی نظیر مشکلات عروقی، تومورها و بیماری‌های تحلیل برنده مغز است.

از میان این عوامل، عفونت‌ها و ضربه‌های مغزی جزو دلایل شایع صرع به شمار می‌روند.

علت تشدید تشنج در افراد مبتلا به صرع

دلایلی که منجر به تشنج شدید در افراد مبتلا به صرع می‌شود عبارتند از:

• عدم رعایت بهداشت خواب (کم‌خوابی، بی‌خوابی و …)
• عدم رعایت بهداشت تغذیه (گرسنگی، کم‌خوری و …)
• عدم رعایت بهداشت روانی (استرس، خشم و هیجان)
• عدم رعایت بهداشت جسمی (خستگی مفرط، کم آبی، بیماری‌هایی مانند تب، سرما‌خوردگی و …)
• استفاده از مواد مخدر یا محرک

نحوه تشخیص صرع به چه صورت است؟

مهم‌ترین نکته‌ای که در تشخیص صرع باید به آن توجه کرد، علائم و شرح حال بیمار است. بر اساس این موارد، تشخیص صرع توسط متخصص مغز و اعصاب انجام می‌شود.

برای تایید تشخیص و بررسی تغییرات الکتروفیزیولوژیک باید از بیمار نوار مغز گرفته شود و برای بررسی و یافتن علت اصلی صرع انجام تصویربرداری مغز و آزمایشات خونی مرتبط، ضروری است.

در مواردی که از نظر تشخیص بالینی هنوز تردید وجود دارد از LTM استفاده می‌شود.

تشخیص بیماری صرع

روش های درمان صرع

درمان اولیه و اصلی صرع، درمان دارویی است. انواع زیادی از داروهای ضد صرع (نسل قدیم و جدید) وجود دارند که بر حسب نوع تشنج، تعداد تشنج، زمان تشنج، سن و جنس فرد مبتلا و معاینات بالینی و پاراکلینیک توسط متخصص مغز و اعصاب انتخاب و تجویز می‌شود.

طول مدت درمان و مصرف منظم داروها در درمان تشنج بسیار مهم است. نوع و علت صرع، معاینه بالینی و یافته های پاراکلینیک، تعیین‌کننده مدت زمان درمان است. طول مدت درمان صرع معمولا بین ۲ تا ۵ سال است. مصرف نامنظم یا قطع قبل از موعد دارو، باعث بروز و تکرار تشنج می‌شود.

علاوه بر درمان دارویی صرع که بسیاری از افراد برای کنترل حمله های تشنجی استفاده می‌کنند، روش های غیر دارویی درمان صرع مانند جراحی و رژیم غذایی نیز می‌تواند مفید باشد.

بیماری صرع چگونه ایجاد می شود؟

گاهی اوقات ضایعه‌های مغزی با ایجاد اختلالاتی در عملکرد سلول‌های قشری مغز بعد از مدتی سبب بروز حملات تشنجی می‌شوند. مانند ضایعه‌های ناشی از تومورها، سکته‌ها و ضربه‌های مغزی.

نکته قابل توجه این است که انسان‌ها در هنگام رشد در دوره جنینی خود، بسته به جنس، رشد مغزی متفاوتی دارند. مثلا تکامل مغزی در جنین دختر هنگام پنج ماهگی مرحله حساسی است، در صورتی که در جنین پسر این تکامل در نه ماهگی رخ می‌دهد، بنابراین چون هنگام زایمان خطر نارسایی اکسیژن به مغز نوزاد وجود دارد، این خطر برای نوزاد پسر، بیشتر است.

حساس‌ترین قسمت مغز به کمبود اکسیژن، ناحیه گیجگاهی است. بنابراین در موارد نارسایی اکسیژن، حین زایمان این ناحیه صدمه می‌بیند و موجب بروز ضایعه‌ای در این قسمت می‌شود.

بعد از گذشت زمان طولانی که چند سال ممکن است طول بکشد، منطقه صدمه دیده دچار فرآیندی می‌شود که حمله های تشنجی را ایجاد می‌کند و فرد دچار بیماری صرع می‌شود.

روش های درمان بیماری صرع

منطقی به نظر می‌رسد که با جراحی مغز و برداشت ضایعه ایجاد شده در مغز، تشنج های بیمار را کنترل کرد. ولی باید توجه داشت که روش اصلی و انتخاب اول، درمان صرع با دارو است.

روش های غیر دارویی درمان صرع منحصر به مواردی است که اولا بیمار به درمان دارویی پاسخ نداده باشد و ثانیا نوع و تعداد حمله های صرع به شکلی باشد که زندگی عادی فرد را از نظر فیزیکی و روانی مختل کرده باشد.

درمان غیر دارویی صرع شامل موارد زیر است:

• جراحی بر روی مغز
• تحریک عصب واگ
• رژیم کتوژنیک

درمان صرع با عمل جراحی

این روش در موارد خاص و فقط در ۱۰ تا ۲۰ درصد بیماران مبتلا به حمله های تشنجی غیرقابل کنترل انجام می‌شود و تنها در بعضی بیماران، جراحی صرع باعث توقف کامل تشنج ها می‌شود.

در بقیه موارد یا صرع به صورت نسبی کنترل می‌شود یا اینکه هیچ تغییری در تشنج ها ایجاد نمی‌شود و غالبا بعد از عمل جراحی نیز نیاز به مصرف داروهای ضد صرع ادامه می‌یابد.

جراحی مغز برای درمان صرع انواع مختلف دارد. دو روش اصلی و عمده آن عبارتند از:

1. برداشتن محل اصلی تولید کننده امواج تشنجی
2. قطع راههای ارتباطی در مغز

درمان صرع با جراحی مغز

برداشتن محل اصلی تولید کننده امواج تشنجی

گاهی امواج الکتریکی غیرطبیعی که منجر به حمله های تشنجی می‌شوند از یک کانون موضعی مشخص منشـا می‌گیرند و سپس در تمام قشر مغز منتشر می‌شوند. در این صورت برداشتن کانون مولد تشنج می ‌واند از انتشار امواج صرعی و حمله‌های بالینی جلوگیری نماید.

قطع راههای ارتباطی در مغز

گاه امواج الکتریکی غیرطبیعی از یک کانون دائمی و مشخص منشا نمی‌گیرند، بلکه به طور منتشر در کل مغز شروع می‌شوند. در این گونه موارد قطع راههای ارتباطی بین دو نیمکره مغزی باعث قطع امواج منظم سراسری مغز شده و در نتیجه حمله صرع کنترل می‌شود.

این روش در صرع هایی مانند صرع آتونیک (حمله ناگهانی از دست رفتن تون عضله و افتادن لحظه‌ای و آنی) که یک کانون مشخص برای برداشتن وجود ندارد، کاربرد دارد.

تحریک عصب واگ VNS)VAGUS NERVE STIMULATION)

VNS یک روش جدید درمان صرع است که مناسب انواع صرع های غیرقابل کنترل می‌باشد و می‌تواند در بسیاری از مواقع تعداد حمله های تشنجی را کاهش دهد. این روش در سال ۱۹۸۵ توسط ژاکوب زابارا پیشنهاد شد و بعد از مطالعه‌های تجربی بر روی حیوان‌ها و سپس بر روی انسان به تدریج تکامل یافت و در حال حاضر بر روی بیشتر از ۱۰ هزار نفر در دنیا به کار گرفته شده است.

این مسئله ثابت شده است که عصب واگ به عنوان عصب دهم مغزی، به میزان بیش از ۶۰ درصد توان سیستم نباتی بدن را جهت کنترل قلب، ریه‌ها و دستگاه گوارش به عهده دارد.

هنگامی که این عصب به‌طور ناخودآگاه از طریق سیستم‌های داخلی مغز تحریک می‌شود، موجب کاهش ضربان قلب و افزایش حرکات روده می‌شود. در حقیقت باید گفت که عملکرد این عصب در زمانی که انسان نیاز به آرامش و آسایش دارد و از طرف هیچ عامل خارجی تهدید نمی‌شود، حداکثر توان خود را خواهد داشت.

عصب واگ

در این روش یک محرک کوچک (PACEMAKER) زیر پوست گردن، نزدیک عصب واگ در قسمت چپ کاشته می‌شود. این محرک، عصب واگ را در فاصله‌های زمانی معینی تحریک می‌کند و با انتشار این تحریک‌ها از طریق عصب به مغز، فعالیت تشنجی متوقف می‌شود.

آمار گزارش شده در مطالعه‌های مختلف در رابطه با تاثیر VNS متفاوت است، اما به طور کلی VNS در موارد محدودی باعث توقف کامل حمله‌ها می‌شود.

در بعضی آمارها در ۶۰ در صد موارد، حمله‌ها یا از بین رفته و یا کاهش یافته‌اند و در برخی دیگر در ۳۰ درصد موارد کاهش حداقل ۵۰ درصد حمله های تشنجی گزارش شده است.

همچنین این روش در افراد بالای ۱۲ سال با تشنج های مقاوم به درمانی که به صورت موضعی شروع می‌شوند، به کار گرفته شده است. لیکن در افرادی که جراحی بر روی آنها موثر است (مانند برداشتن ضایعه کانونی در مغز)، به دلیل تأثیر بیشتر آن در کنترل تشنج ها، قبل از VNS انتخاب اول جراحی است.

از جمله عوارض تحریک عصب واگ خشونت صدا است که در اکثر بیمارانی که VNS دارند، اتفاق می‌افتد. از عوارض دیگر سرفه، گلودرد، خواب رفتگی (گزگز کردن) و احساس تنگی نفس است و ممکن است موجب مشکلات تنفسی زمان خواب نیز شود که این نکته مهم است و قبل از انجام VNS باید تشخیص داده و درمان شود.

مزیت اصلی VNS فقدان عوارض دارویی مانند خواب آلودگی، خستگی، سرگیجه یا گیجی و منگی است. همچنین خلق و خوی و اعتماد به نفس فرد را بهتر می‌کند. اما بهرحال این یک روش جراحی است و عوارض عمومی مربوط به یک جراحی را دارد و باطری دستگاه نیز باید هر ۳ تا ۱۰ سال تعویض شود.

درمان صرع بدون دارو و از طریق تحریک عصب واگ مناسب افراد زیر است:

• افرادی که کاندید خوبی برای روش جراحی نیستند.
• افرادی که افرادی کهتشنج های مکرر دارند.
• پیشرفت آهسته و تدریجی در تشنج ها دارند.

تاثیر رژیم غذایی کتوژنیک در صرع (KETOGENIC DIET)

از قرن‌ها پیش رژیم درمانی خاص و طولانی مدت در درمان بسیاری از بیماری‌ها از جمله صرع به کار گرفته شده است. تاثیر رژیم درمانی بر روی کنترل حمله های تشنجی مثبت بوده و منجر به استفاده علمی و بالینی رژیم‌های خاص از سال ۱۹۲۰ شد که به رژیم کتوژنیک معروف شد.

در این رژیم غذایی کربوهیدرات ها محدود شده و ۹۰-۸۰ درصد کالری از طریق چربی به بدن می‌رسد. از سوخت و ساز چربی در کبد، موادی آزاد و وارد خون می‌شود که کتون نامیده می‌شوند.

رژیم کتوژنیک و درمان صرع بدون دارو

در این رژیم با توجه به اینکه کربوهیدرات بسیار کمی به بدن می‌رسد، سلول‌های مغزی به اجبار مواد کتونی موجود در خون را جذب می‌کنند و از آنها برای متابولیسم (سوخت و ساز) خود استفاده می‌کنند.

در نهایت حاصل این تغییر متابولیسم، افزایش گابا در پایانه عصبی است. (گابا GABA نوعی واسطه شیمیایی در مغز است که اثر مهاری بر روی حمله های تشنجی دارد) رژیم کتوژنیک در کودکان بین ۱۲-۱ سال (بیشتر ۵-۲ سال) استفاده می‌شود.

در نوجوانان و افراد بالغ به دلیل تکامل مغزی، سلول‌های عصبی ۵-۴ برابر کمتر از سلول‌های مغزی کودک توانایی برداشت مواد کتونی را دارند، لذا این روش درمانی در نوجوانان و بالغین چندان موثر نیست (گرچه بررسی‌هایی در اثر بخشی آن در بالغین نیز انجام شده است که نیاز به مطالعات بیشتر دارد)

این رژیم در تمام تشنج های مقاوم به درمان کاربرد دارد و باعث کاهش تشنج ها در نیمی از بیماران می‌شود.

دانش آموزان مبتلا به صرع مجبور هستند بخش زیادی از روز را در مدرسه سپری کنند. بنابراین لازم است دانش آموزانی که به صرع ابتلا دارند، در مدرسه به نکات مهمی توجه کنند.

دانش آموز مبتلا به صرع در مدرسه چه چالش‌هایی دارد؟

صرع در هر زمانی از زندگی ممکن است دیده شود ولی در اکثر موارد افراد مبتلا به صرع اولین تشنج را در زمان کودکی و یا در جوانی تجربه می‌کنند. با توجه به اینکه زمان زیادی از زندگی کودک و نوجوان در مدرسه سپری می‌شود، بدیهی است که معلم مدرسه باید با دانش آموزی که صرع دارد و یا اخیرا مبتلا شده بیشتر مواجه شود و انتظار می‌رود راهکارهای مناسب و بهتری داشته باشد.

دانش آموز صرعی ممکن است با چالش‌هایی مواجه شود که برای دیگر دانش آموزان ناشناخته است. این چالش‌های کوچک و بزرگ می‌تواند به علت یکی از موارد زیر باشد:

• زمان بروز تشنج
• نوع و شدت حمله های تشنج
• درمان دارویی صرع (نوع و مقدار دارو)
• مسائل شناختی و درمانی
• مشکلات اجتماعی، روانی و یا توام
• سطح و میزان آگاهی و دانش مسئولین مدرسه در مورد صرع
• همکاری و مقدار شناخت و دانش دیگر دانش آموزان مدرسه و دوستان

اصول مراقبت های ویژه از دانش آموزان مبتلا به صرع

بهتر است به نکات زیر درباره بیماری صرع توجه کنید:

• واکنش‌های منفی دوستان و سایر هم کلاسی‌ها و اولیای مدرسه اثر منفی بر روی دانش‌آموز مبتلا به صرع دارد.
• صرع وضعیت و حالتی نیست که باعث نگرانی و ترس شود.
• بسیار مهم است که اولیای مدرسه راجع به صرع، انواع آن، اثرات خلقی – روانی و نیز درمان آن اطلاعات کامل داشته باشند.
• مهم این است که بدانیم تشنج‌ها غالبا به طور کامل با درمان دارویی کنترل می‌شوند و حتی اگر نشوند، تشنج تنها یک موقعیت موقتی است و افراد مبتلا به صرع در بین تشنج‌ها، افرادی کاملا طبیعی و عادی هستند.
• تشنج ممکن است در شرایط خاص اتفاق بیفتد که غالبا به دنبال محرک‌ها و عوامل تشدید کننده (Tigger) به وجود می‌آید که این عوامل می‌تواند به صورت عمومی و شایع در همه افراد اتفاق بیفتد و یا در هر فردی به صورت جداگانه و منحصر باشد.

عوامل تشدید کننده صرع

شایع‌ترین عوامل تشدید کننده (Tigger) که در اکثر مبتلایان به صرع دیده می‌شود، عبارتند از:

• قطع داروی ضد تشنج (عدم مصرف دارو یا داروها)
• استرس فیزیکی، هیجانی و یا فکری
• کم‌خوابی و خستگی
• بیماری‌های دیگر (به ویژه بیماری‌های تب‌دار)
• تغییرات هورمونی در زنان
• نورهای چشمک‌زن (با الگوهای خاص در تعداد کمی از افراد مبتلا) منشا این نورها ممکن است صفحه نمایش تلویزیون، ویدئوها، کامپیوتر و یا نورهای چشمک‌زن دیگر باشد.
• تغییرات بلوغ در نوجوانان
• گرمای مفرط
• الکل و داروها

والدین و دانش‌آموزان باید در مورد عوامل تشدید کننده فوق آگاه و هوشیار باشند و اطلاعات مربوط به عوامل تشدیدکننده منحصر به فرزند خود را به اولیای مدرسه اطلاع دهند.

تاثیر داروهای ضد تشنج روی حافظه و تمرکز

دو فاکتور مهم برای یادگیری، حافظه و تمرکز است. گاهی دانش آموزان مبتلا به صرع از بروز اشکال در تمرکز و یا حافظه شکایت دارند. یکی از اصلی‌ترین دلایل عدم حافظه و تمرکز کافی در دانش‌آموزان صرعی عوارض داروهایی است که برای جلوگیری از حمله‌های تشنجی مصرف می‌کنند.

بعضی از داروهای ضد تشنج ممکن است در توانایی یادگیری دانش آموزان اثر بگذارند که غالبا در رابطه با میزان دوز مصرفی دارو است.

تاثیر داروهای ضد صرع در کودکان

شایعترین عوارض جانبی داروهای صرع

شایع‌ترین عوارض جانبی داروهای ضد تشنج (که می‌تواند موقت باشد) عبارتند از:

• کاهش تمرکز و اختلال در حافظه کوتاه مدت
• بیش فعالی، خستگی پذیری، خواب آلودگی
• اختلال در بینایی، تعادل، تکلم، سرگیجه
• تهوع، استفراغ، کاهش یا افزایش وزن
• رفتارهای غیر اجتماعی مانند افسردگی و پرخاشگری

حمله های تشنجی کوتاه مدت هستند، اما اثرات آنها ممکن است طولانی مدت باشد. این اثرات شامل خستگی، خواب آلودگی، سردرد، تهوع و تغییرات خلقی است.

بعد از یک تشنج، فرد به خوبی نمی‌تواند تمرکز کند و لازم است استراحت کند یا یک خواب کوتاه مدت داشته باشد و حتی ممکن است لازم باشد که دانش‌آموز به خانه بازگردد.

مشکلات روانی، رفتاری، اجتماعی بیماری صرع در کودکان

صرع یک بیماری مزمن است و مثل سایر بیماری‌های مزمن و طولانی مدت روی کودکان اثرات مشابهی دارد. حمله های تشنجی غیرقابل پیش‌بینی هستند و اکثر بیماران ابراز می‌کنند که ترسناک‌ترین مسئله در مورد تشنج آنها این است که حمله‌هایشان غیرقابل پیش‌بینی است.

به همین دلیل افراد مبتلا به صرع، نسبت به سایر مبتلایان به بیماری‌های مزمن دیرتر به بیماری خود عادت می‌کنند. حتی یک کودک یا نوجوان مبتلا به صرع که تشنج وی با دارو کنترل شده است، ممکن است هنوز در مورد تکرار حمله تشنجی دیگری به‌ویژه در حضور دوستانش نگران باشد.

این ترس و نگرانی می تواند کاملا شایع باشد و بعید و دور از ذهن نیست. به همین دلیل بسیار مهم است که کودک را از نظر چگونگی تغییر در رفتار، علائق و یا انگیزه‌هایش به فعالیت درسی حمایت کنیم.

از طرفی باید توجه داشته باشیم که محافظت بیش از حد و محدود کردن کودک در فعالیت‌های مدرسه نیز می‌تواند روی اعتماد به نفس او تاثیر گذاشته و احساس متفاوت بودن با بقیه را در او ایجاد کند.

عدم وابستگی و پذیرش اجتماعی در زندگی کودک بسیار مهم است. آنقدر مهم که منجر به احساس امنیت و سلامتی کودک شود و نه احساس خطر وی. در واقع کودک باید مانند سایر هم سن و سال‌های خود تا حد امکان از یک زندگی طبیعی برخوردار شود.

کمک و راهنمایی معلم می‌تواند منجر به این شود که دانش‌آموز در ورزش و فعالیت‌های خارج از برنامه تحصیلی و مدرسه شرکت کند که البته در مورد فعالیت‌های ورزشی توجه به نکات زیر امری ضروری است:

• دانش آموز مبتلا به صرع هرگز نباید به تنهایی شنا کند.
• انجام ورزش‌هایی مانند صخره نوردی و غواصی ممنوع است.
• برخی دانش آموزان این محدودیت‌ها و خطرات آن را انکار می کنند، در این صورت باید با خانواده آنها صحبت کرد.

استراتژی های آموزشی پیشنهادی برای دانش آموز صرعی

یادگیری جمعی (Cooperative learning) یکی از بهترین گزینه‌های آموزشی برای دانش آموز صرعی است. کار گروهی، مهارت‌های شنیداری و کلاسی را تقویت می‌کند، عملکرد و واکنش دوستان و هم کلاسی‌های دانش آموز مبتلا به صرع را در حل مسائل و مشکلاتش بهبود می‌بخشد و اجازه می‌دهد دانش آموزان سوالات خود را در مورد بیماری صرع بپرسند و یاد بگیرند. (پیشنهاد می شود این کار گروه با تمایل و اجازه و رضایت دانش آموز مبتلا باشد)

سایر مواردی که در آموزش دانش آموزان دارای صرع باید به آنها توجه شود شامل موارد زیر است:

• تجربه و تحلیل مهارت‌های فردی (توسط مشاور ماهر در مدرسه یا روانشناس بالینی) باید انجام شود.
• به ذهن سپردن و کمک به یادگیری بهتر که از تکنیک‌های کلاسی کلامی، بینایی و سمبولیک باید برای تقویت حافظه استفاده کرد.
• از موارد دیگر پیشنهادی نیز می‌توان به راهنمایی و مرورکردن و تکرار مهارت‌های فردی نیز اشاره کرد.

صرع یک واقعیت قابل درمان است

توصیه می شود اولیای مدرسه قبل از شروع سال تحصیلی با حضور خانواده برای هر دانش آموز مبتلا به صرع جلسه گفتگویی ترتیب دهند. به این منظور که در این جلسه به والدین و دانش آموز اطمینان داده شود که با توجه به آگاهی و دانش اولیای مدرسه، دانش آموز مورد حمایت است و چنانچه تشنج اتفاق بیفتد، اقدامات اولیه لازم به طور صحیح انجام می‌شود. البته اولیای مدرسه نیز باید اطلاعات لازم و اولیه در مورد صرع را بدانند.

خانواده و دانش آموز باید اطلاعات اولیه در مورد نوع تشنج، زمان مصرف داروها، عوارض دارویی و تمایل و توانایی فعالیت‌های خارج از کلاس (به خصوص در مورد نوع فعالیت ورزشی) را به مدرسه بدهند.

از همه مهم‌تر اینکه تمایل دارند چه کسی یا کسانی (از دوستان و هم کلاسی ها) از تشنج وی مطلع باشند؟! بهتر است برای خانواده این نکته مهم روشن شودکه مطلع بودن یک یا دو نفر از دوستان فرزندشان از وجود تشنج می‌تواند در موارد لزوم و حیاتی کمک کننده باشد.

بحث و گفتگو در کلاس درس در مورد صرع نیز کمک می کند، دید و نگاه سایر هم کلاسی‌ها نسبت به فرد مبتلا به صرع و توانایی‌هایش تغییر قابل‌توجهی داشته باشد.

دانش آموزان مبتلا به صرع در مدرسه

در نهایت لازم است به نکات مهم زیر درباره کودکان مبتلا به صرع توجه شود:

• کودکان مبتلا به صرع از نظر توانایی و یادگیری و بهره هوشی مانند سایر کودکان هستند.
• برخی از بیماری‌های دیگر مغز و اعصاب هم می‌توانند موجب تشنج و اختلالات یادگیری شوند.
• تشنج ممکن است ایجاد اضطراب نماید، از حمله تشنجی نباید ترسید.
• اکثر تشنج ها تقریبا یک تا سه دقیقه به طول می‌انجامند و بعد از تشنج ممکن است فرد خسته و خواب آلوده بوده و نیاز به استراحت داشته باشد. به ویژه در صرع نوع تونیک کلونیک.
• در برخی مواقع خواب آلودگی پس از تشنج ممکن است از چند دقیقه تا یک ساعت به طول بیانجامد.
• تشنج نمی‌تواند متوقف، آهسته یا مهار شود. سعی در کنترل تشنج فرد نداشته باشید (تشنج به خودی خود خاتمه پیدا می‌کند و مغز تقریبا همیشه، تشنج را به طور طبیعی متوقف می‌کند) بعد از اتمام حمله تشنجی، اگر لازم بود به او کمک کنید.
• از نظر فیزیکی غیرممکن است فرد زبان را حین تشنج ببلعد. لطفا چیزی را وارد دهان وی نکنید. این کار خطرناک است و ممکن است انگشتتان زخمی و یا دندان‌های فرد بشکند.
• اکثر افراد چیزی از حمله تشنج به خاطر نمی‌آورند.

بیماری صرع در کودکان می‌تواند زندگی فردی و اجتماعی آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین ضروری است که خانواده کودکان مبتلا به صرع نحوه رفتار صحیح با این کودکان را بدانند.

رفتار والدین با کودکان مبتلا به صرع

وقتی تشخیص صرع برای یک کودک داده می‌شود، والدین اغلب احساس‌های مختلفی را تجربه می‌کنند. احساس شوکه شدن، خشم، افسردگی، بی‌کفایتی، شرم و حتی گناه.

آنان ممکن است از خود سوال کنند چگونه این اتفاق افتاد؟! مسئله مهمی که باید به خاطر بسپاریم این است که این واکنش‌ها طبیعی و گذرا هستند.

خواندن مطلب و کسب اطلاعات در مورد صرع و نیز برقراری ارتباط و صحبت با سایر افرادی که فرزندان مبتلا به صرع دارند، می‌تواند در ایجاد آرامش و اطمینان خاطر در والدین نقش موثری داشته باشد که این امر با برقراری ارتباط با انجمن صرع و اعضای آن مقدور است.

تمام والدین می‎خواهند یک محیط سرشار از عشق و حمایتگرانه در خانه ایجاد کنند. جایی که فرزندشان بتوانند رشد کنند و متکی به خود باشند. باید توجه داشت آنچه که کودکان مبتلا به صرع در مورد بیماری خود در محیط خانه می آموزد، تعیین کننده شخصیت او در آینده است.

کودکی که یاد می‌گیرد از صرع بترسد، ممکن است در آینده از نظر شخصیتی فردی وابسته و رشد نیافته باشد و کودکی که تشویق می‌شود، تشنج خود را یک ناراحتی موقتی و گذرا می‌داند.

این کودک در فعالیت‌های سایر کودکان هم سن خود و در زندگی خانوادگی و اجتماعی شرکت داده می‌شود و شانس بیشتری دارد تا فردی مستقل و متکی به خود باشد.

کودکان مبتلا به صرع

در مورد صرع با کودک خود صادق باشید. به کودک در مورد بیماریش توضیح ساده و در عین حال منطبق با واقعیت بدهید تا بداند ابتلای به صرع مسئله‌ای نیست که به خاطر آن شرمنده و خجل باشد.

والدین کودکان مبتلا به صرع اغلب ذکر می‌کنند ایجاد محدودیت و قوانین برای کودکانشان مشکل است. توجه داشته باشید، ایجاد محدودیت‌های زیاد منجر به کاهش اعتماد به نفس و ترسو شدن کودک می‌شود.

از طرف دیگر عدم اعمال قانون و آزادی منجر به مشکلات رفتاری کودک می‌شود.

کودک خود را تشویق کنید تا:

• یاد بگیرد، کشف کند و شرایط و موقعیت‌های جدید را تجربه کند.
• توقعات واقع‎گرایانه داشته باشد.
• احساس‌های خود را آزادانه بیان کند.
• صرع را به عنوان یک قسمت طبیعی از زندگی‌اش بپذیرد.
• راه‌هایی بیابد که صرع را برای دیگران توضیح دهد.
• در کنار صرع برای کسب موفقیت‌های شخصی خود بکوشد.

احساس کودکان صرع چگونه است؟

کودک ممکن است نسبت به حمله های تشنج و طرز تلقی سایر کودکان نگران باشد یا ممکن است احساس گناه داشته باشد و یا بترسد که به خاطر آنچه در حین حمله اتفاق می‌افتد، تنبیه شود.

در چنین مواقعی با توضیح اینکه، آنچه اتفاق افتاده قسمتی از صرع است، به وی آرامش داده و او را تشویق کنید تا خود را با آنچه که دوست دارد، مشغول کند.

در مواردی که دارو حمله‌ها را کنترل نمی‌کند، بعضی کودکان تصور می‌کنند مقصر هستند. از این نظر به آنان اطمینان دهید و مانع انتقال نگرانی خود به کودک شوید. چرا که اگر به تدریج احساس اضطراب شما به کودک منتقل شود، اعتماد به نفس خود را از دست خواهد داد.

ارتباط سایر افراد خانواده با کودکان دارای صرع

همانند هر بیماری مزمن، صرع می‌تواند روال عادی خانواده را برهم بزند. حمله های تشنج غیرقابل پیش‌بینی هستند و می‌توانند برنامه همه خانواده را مختل کنند.

از این رو خواهران و برادران کودک مبتلا به صرع ممکن است احساس کنند والدینشان کودک مبتلا را بیشتر دوست دارند، آنها را فراموش کرده‌اند و حس حسادت نسبت به کودک مبتلا به صرع داشته باشند.

نحوه رفتار با کودکان مبتلا به صرع در مدرسه

کودک ممکن است دوران سختی را به دلیل استهزای دوستانش تجربه کند. در مدرسه نیز طرز تلقی معلمان و رفتار سایر شاگردان، می تواند تمایل کودک را از رفتن به مدرسه تحت تاثیر قرار دهد.

موارد زیر می‌تواند به بهبود شرایط خانه و مدرسه کمک کند:

• در مورد صرع با سایر افراد خانواده صحبت کنید و سایر فرزندان خود را به سوال کردن در مورد این بیماری تشویق کنید.
• صرع وضعیتی است که در رابطه با آن باورهای غلط و خرافات وجود دارد. مخصوصا این که موارد فوق ممکن است توسط هم شاگردی‌های فرزندان سالم شما به آنها منتقل شود. مهم این است که بلافاصله با روش مناسب، این باور غلط را از ذهن آنها دور کنید.
• سایر افراد خانواده را در دادن مسئولیت‌های خانوادگی به کودک مبتلا به صرع (مانند سایرین) تشویق کنید.
• خواهر و برادر کودک را به عنوان نگهبان او قرار ندهید.
• وقتی کودک صرعی شما عصبانی می شود، هیچ گاه تسلیم نشوید.
• همان مقرراتی را اعمال کنید که با سایر کودکانتان انجام می‌دهید.
• با توجه به اینکه بیمار یک فرد عادی تلقی می شود، به فرزند خود بیش از حد محبت نکنید و سعی کنید در تربیت او قاطع باشید.
• بگذارید کودک شما در فعالیت‌هایی که دوست دارد از جمله فعالیت‌های ورزشی شرکت کند.

برخی متخصصان معتقدند که خطر صدمه‌های جسمی کمتر از صدمه‌های روانی است که با گفتن “تو به خاطر صرع نباید بازی کنی” به وی وارد می‌شود.

با معلم کودک در ابتدای هر سال تحصیلی ملاقات کرده و نه تنها در مورد بیماری و داروهای مصرفی کودک، بلکه همچنین در مورد رشد و نمو اجتماعی وی نیز صحبت کنید.

هرگز صرع فرزند خود را از اولیای مدرسه پنهان نکنید. زیرا عواقب عدم اطلاع مسئولان مدرسه متوجه فرزند شما خواهد بود.

صرع از جمله اختلال‌هایی است که در خانم‌ها و خانواده آنها از نظر ازدواج، بارداری، شیردهی، عادت ماهیانه، یائسگی و … نگرانی‌هایی را ایجاد می‌کند و ممکن است مشکلاتی را در زندگی آنها به وجود آورد. از این رو ارائه اطلاعات در زمینه‌های فوق می‌تواند برای خانم های مبتلا به صرع مفید باشد.

صرع و قاعدگی

بعضی از زنان دریافته‌اند که درست قبل و یا در دوران قاعدگی دچار تشنج می‌شوند. اکثر زنانی که متوجه تاثیر دوره قاعدگی در حمله‌هایشان هستند، می‌دانند که در هر زمان دیگری نیز ممکن است دچار حمله تشنجی شوند اما میزان بروز این حمله‌ها در حوالی زمان عادت ماهیانه بیشتر است.

هنگامی که خانمی تنها در حوالی زمان قاعدگی دچار حمله می‌شود، این نوع صرع به عنوان صرع قاعدگی شناخته می‌شود. دلیل این مسئله هنوز به طور کامل روشن نیست، این حالت ممکن است ناشی از تغییر در هورمون‌های جنسی (استروژن و پروژسترون) در زمان قاعدگی و یا در اثر افزایش مایعات بدن در این زمان باشد.

برای بعضی از این افراد، افزودن برخی از داروها در هفته قبل از دوران قاعدگی می‌تواند مفید باشد که در هر حال تجویز این داروها باید طبق دستور پزشک صورت گیرد.

بیماری صرع و ازدواج

درگذشته مبتلایان به صرع از بسیاری حقوق اجتماعی خود از جمله ازدواج محروم بودند. اما با گذشت زمان و شناخت هر چه بیشتر این بیماری، نگرش جامعه نسبت به بیماری صرع تغییر یافت و درنهایت ازدواج و تشکیل خانواده در این افراد، امری عادی شد.

اغلب افراد مبتلا به صرع می‌توانند ازدواج کنند و فرزندان سالمی داشته باشند و از زندگی فعال و پرثمری لذت ببرند.

اگر فرد مبتلا به صرع قصد ازدواج دارد و مدتی طولانی است که دچار بیماری صرع است و حمله های وی کاملا کنترل نشده است، باید با پزشک خود مشورت نموده و علت کنترل نشدن حمله های صرعی را بیابد. معمولا درمان نادرست یا مصرف نامرتب داروها عامل ادامه حمله های صرع است.

پیش از آنکه تصمیم نهایی را در مورد ازدواج بگیرد، بهتر است مسئله خود را با شخص مورد نظر در میان بگذارد. اگر چه هستند افرادی که مبتلا به صرع بوده و آن را مخفی می‌کنند.

اما به جای پنهان کردن، باید صادقانه مشکل خود را با فرد مقابل در میان گذاشته و او را با مشاوره با پزشک معالج خویش، قانع کند که با کنترل صرع می‌توان یک زندگی سالم داشت.

توجه داشته باشید که مواردی دیده شده است که همسری به بهانه بی‌اطلاعی از بیماری صرع همسر خود، تقاضای طلاق کرده است، بنابراین لازم است آگاهی از بیماری همسر در عقد نامه ذکر شود.

صرع و بارداری

مشاوره‌های قبل از بارداری باید مدت ها قبل از باردار شدن انجام گیرد. زنان مبتلا به صرع باید در مورد قاعدگی و تاثیر آن بر روی صرع، شیوه‌های پیشگیری از بارداری، زمان مناسب برای بارداری و نحوه درمان و مراقبت‌های ویژه بارداری با پزشک متخصص مغز و اعصاب خود مشورت نمایند.

یک زن مبتلا به صرع ممکن است با آگاهی کمی در این زمینه وارد دوران بارداری شود. غافلگیر شدن با یک بارداری ناخواسته در میانه راه و اجبار در تغییر میزان یا نوع دارو مطلوب نیست و حتی‌المقدور باید از وقوع چنین وضعیتی پیشگیری کرد.

بیماری صرع در زنان باردار

مشاوره قبل از بارداری بیماران صرع

هدف از برگزاری جلسه‌های مشاوره، تصمیم‌گیری مشترک بین پزشک و بیمار مبتلا به صرع در مورد مسائل زیر است:

• وقتی بیمار تمایلی به بارداری ندارد، در این صورت احتمال باروری بیمار در چه حد است و مطمئن‌ترین روش پیشگیری چیست؟
• وقتی بیمار مایل به بارداری است، مناسب‌ترین زمان چه موقع است؟
• آیا کنترل حمله‌ها در حد مطلوب است؟ اگر نه، امکان دستیابی به کنترل صرع در چه حد است؟
• آیا صرع به دلیل وجود ضایعه خاص مغزی است؟ اگر بلی، آیا بارداری با مشکل مواجه خواهد شد؟
• آیا بیماری جسمی و روانی دیگری وجود دارد؟
• آیا احتمال وقوع مسائل ژنتیکی وجود دارد؟
• وضعیت دارویی بیمار و امکان قطع کامل دارو چگونه است؟
• آیا تعویض دارو توصیه می شود؟
• آیا مقدار دارو باید تغییر داده شود؟
• آیا مشکلات احتمالی باروری وجود دارد؟

با تصمیم‌گیری صحیح و منطقی در رابطه با مسائل فوق، حاملگی و صرع به نحو احسن کنترل شده و دوران بارداری هر چه بی‌خطرتر (چه برای مادر و چه برای جنین) سپری خواهد شد.

ارزیابی‌های قبل از بارداری بیماران مبتلا به صرع

هنگامی که بیمار صرعی تصمیم به بارداری گرفته است، ارزیابی مجدد در موارد زیر صورت می‌پذیرد:

• مرور تاریخچه بیماری
• بررسی مجدد در یافته‌های پاراکلینیک
• تاریخچه پزشکی و عصبی
• تاریخچه بلوغ جنسی
• تاریخچه عادت های زندگی
• تاریخچه خانوادگی
• تاریخچه دارویی
• دیدگاه‌های بیمار و همسر وی

همچنین بررسی تاریخچه ژنتیکی خانواده مهم است. اگر مسئله ژنتیکی واضحی وجود داشته باشد، در این صورت مشاوره با متخصص ژنتیک ،مسلما قبل از بارداری دارای اهمیت است.

به طور کلی روند مشاوره نباید با عجله انجام گیرد. مناسب‌ترین زمان برای بارداری زمانی است که بیمار قبل از بارداری مورد مشاوره قرار گرفته است، بیماری مجددا ارزیابی، داروهای وی تنظیم و حمله هایش کنترل شده است.

دوران حاملگی با صرع

با توجه به این که تقریبا ۵۰ درصد مبتلایان به صرع را خانم‌های در سنین باروری تشکیل می‌دهند، با این حال هنوز به طور دقیق تاثیر صرع، حمله‌های تشنجی و داروهای ضد صرع بر بارداری شناخته نشده است.

ولی به طور کلی تعداد حمله‌ها در طول دوران بارداری ۵۰ درصد بدون تغییر، ۲۵ تا ۳۰ درصد تشدید و ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش می‌یابد و این چندان نگران کننده نیست زیرا با مشورت پزشک و تجویز بهترین داروی صرع در بارداری قابل کنترل است.

اکثر خانم های مبتلا به صرع، دوران بارداری را به صورت طبیعی پیموده و زایمان بی‌خطری خواهند داشت. هر چقدر تشنج ها در دوره قبل از بارداری بهتر کنترل شده باشند، کنترل تشنج در بارداری راحت‌تر خواهد بود.

در ضمن لازم است زنان مبتلا به صرع مانند تمام زنان باردار در این دوران مراقبت‌های جسمی و روانی لازم نظیر استراحت کافی، توجه دقیق به امر تغذیه، دوری از هیجان، عصبانیت و پرهیز از کم خوابی را رعایت نمایند.

بدیهی است یک خانم مبتلا به صرع هنگام بارداری ممکن است با مشکلاتی مواجه شود. لذا باید مرتب با پزشک خود در تماس باشد، زیرا به دنیا آوردن یک نوزاد سالم ارزش این مراقبت را دارد.

مصرف داروی صرع در بارداری

خوشبختانه بیش از ۹۰ درصد خانم های مبتلا به صرع بارداری موفقی خواهند داشت و فرزندان سالمی به دنیا خواهند آورد. یکی از خطرهای دوران بارداری، عوارض مصرف داروهای ضد صرع است، زیرا برخی از این داروها اثر منفی بر روی جنین دارند.

خوشبختانه داروهای کم ضرری برای مادران باردار وجود دارد که برای اطلاع بیشتر باید با پزشک معالج خود مشورت کنند. از طرف دیگر تشنج ها، مخصوصا نوع منتشر، ممکن است باعث آسیب به جنین شوند. به‌ویژه اگر حین ماه آخر بارداری یا زایمان رخ دهند.

هرگونه کاهش یا قطع خود سرانه دارو در طول بارداری نه تنها خطر را کاهش نمی‌دهد، بلکه موجب افزایش خطر تشنج نیز می‌شود.

داروهای صرع در بارداری

ارتباط داروی ضد بارداری و صرع

مصرف داروهای ضد بارداری باعث تشدید حمله های تشنج نمی‌شوند. قرص های ضد بارداری ممکن است با کاهش میزان خونی داروهای لاموتریژین باعث بروز تشنج شوند.

از طرفی بعضی داروهای ضد صرع مانند فنی توئین، فنوباربیتال، اتوسوکسیماید، کاربامازپین و توپیرامات باعث تضعیف اثر داروهای ضد بارداری می‌شوند و بنابراین ممکن است افزایش میزان داروی ضد بارداری لازم باشد.

بهتر است که روش جلوگیری از بارداری برای هر فرد مبتلا به صرع با مشورت پزشک انجام گیرد. امروزه چندین روش موفق و مطمئن جلوگیری از بارداری وجود دارد.

مصرف قرص های ضد بارداری، استفاده از دستگاه (I.U.D)، تزریق آمپول، کاشتن قرص زیر پوست، استفاده از کاندوم و بستن لوله‌ها در مردان و زنان روش‌های متفاوتی است که باید زیر نظر متخصص زنان و زایمان و همچنین پزشک متخصص مغز و اعصاب انجام گیرد.

با مشورت و همکاری، بدون هیچ مشکلی سلامت بارداری تامین می‌شود.

صرع و شیردهی

اظهار نظر در مورد این سوال که آیا مادران مصرف کننده داروهای ضد صرع، می‌توانند به نوزادان خود شیر بدهند یا خیر تا اندازه زیادی بستگی به منافع جسمی و روانی شیردهی، آرزوهای مادر، وضعیت سلامت نوزاد و مقدار استفاده مادر از این داروها دارد.

طبق منابع موجود، تمامی انواع داروهای ضد صرع وارد شیر مادر شده و از این راه به نوزاد انتقال می‌یابد، ولی خوشبختانه مقدار دارویی که از شیر مادر به نوزاد می‌رسد زیاد نبوده و قابل چشم‌پوشی است.

لذا شیردهی را نباید برای مادران مبتلا به صرع ممنوع کرد. لازم به ذکر است که شیر مادر مبتلا به صرع با وجود مصرف داروهای ضد صرع برای نوزاد، کاملا سالم و بی‌خطر بوده و توصیه می‌شود که طبق روال عادی شیردهی ادامه داشته باشد.

توصیه می‌شود اگر بیداری در شب برای مادر مبتلا به صرع مناسب نیست و باعث تشدید حمله‌ها می‌شود، مادران می‌توانند شیر را دوشیده و پدر آن را به کودک بدهد.

توصیه هایی درباره صرع در دوران بارداری

خانم های مبتلا به صرع که قصد بارداری دارند، لازم است به نکات زیر توجه کنند:

• دختران مبتلا به صرع در سن بارداری باید اطلاعات کافی در مورد خطر حمله صرع و قطع دارو داشته باشند.
• درمان با یک دارو (مونوتراپی) چه در دوران بارداری و چه در سایر موارد موجب کاهش خطرها و عوارض دارویی است.
• مصرف اسید فولیک روزانه یک تا پنج میلی گرم در خانم های مبتلا به صرعی که دارو مصرف می‌کنند از سه ماه قبل از بارداری تا پایان سه ماهه اول بارداری توصیه می‌شود.
• زنان مبتلا به صرع با سابقه فامیلی نقص لوله عصبی که نوعی بیماری مادرزادی است، باید در دوران بارداری از مصرف سدیم والپروات و کاربامازپین پرهیز کنند.
• متخصص مغز و اعصاب و متخصص زنان و زایمان با همکاری هم می‌توانند برنامه درمانی منظم و متعادلی را برای مادران باردار مبتلا به صرع تنظیم کنند.
• لازم است سطح خونی دارو تا هشت هفته پس از زایمان کنترل شود، زیرا خطر افزایش سطح خونی دارو و مسمومیت وجود دارد.
• در صورت رعایت نکات پزشکی اکثر زنان مبتلا به صرع بچه‌های سالمی به دنیا می‌آورند.
• دختران مبتلا به صرع می‌توانند مانند دیگران ازدواج کنند و فرزند سالم به دنیا آورند.
• آشنایی با روش های جلوگیری از بارداری و رعایت جدی فاصله‌گذاری بین فرزندان، به زنان مبتلا به صرع توصیه می‌شود.

اگر دانش کاملی از بارداری و صرع داشته باشیم و به خوبی به آن عمل کنیم، مادران، فرزندان و نسل سالمی خواهیم داشت.

صرع و یائسگی

میانگین سن زنان برای پایان دوره‌های ماهانه و دوران باروری، حدود پنجاه سالگی است. زنان در این زمان اغلب دچار گر گرفتگی و تغییر سریع حالت‌های روانی می‌شوند.

برای کاهش گر گرفتگی و دیگر نشانه‌های مربوط به یائسگی، اغلب درمان به روش جایگزینی هورمون استروژن، توصیه می‌شود. اگر با خوردن هورمون جنسی، کنترل حمله های تشنجی مشکل شود، باید قطع هورمون مدنظر قرار گیرد.

مکمل هورمون استروژن اغلب برای پیشگیری از کاهش کلسیم تجویز می‌شود. (کاهش کلسیم استخوان که معروف به پوکی استخوان است، باعث می‌شود استخوان‌هایی که ظریف و شکننده شده‌اند به آسانی بشکنند).

صرع ممکن است در هر مرحله از زندگی پیش آید . بعضی از زنان که سال‌ها دچار حمله بوده‌اند، ممکن است متوجه بهبودی یا از بین رفتن حمله‌ها در این زمان شوند، یا این که حمله های تشنج ممکن است در این دوره آغاز شوند.

دسترسی به اطلاعات و مراقبت‌های پزشکی سبب می شود که عوارض صرع در حین یائسگی مشکلات کمی ایجاد کند.

چسبندگی عصب دست یا سندرم تونل کارپال یک بیماری نسبتا شایع است که باعث احساس بی‌حسی و درد در ناحیه مچ دست می‌شود.

چسبندگی عصب دست یا سندرم تونل کارپال چیست؟

سندرم تونل کارپال یک وضعیت نسبتا شایع است که دست و مچ دست، آرنج و شانه را تحت تاثیر قرار می‌دهد. علائم چسبندگی عصب دست شامل بی‌حسی، سوزن سوزن شدن و گزگز و درد، معمولا در انگشت شست و سه انگشت اول دست است.

سندرم تونل کارپال زمانی اتفاق می‌افتد که عصب محیطی که از ساعد به سمت دست می‌آید در فضایی بنام تونل کارپال باریک شده و تحت فشار قرار می‌گیرد.

۹ تاندون که باعث ایجاد انعطاف در سه انگشت اول و انگشت شست می‌شود نیز از داخل تونل کارپال می‌گذرند. هر چیزی که باعث شود تونل کارپال کوچکتر شود (و عصب میانی را تحت فشار قرار دهد) می‌تواند منجر به چسبنگی عصب مچ دست شود.

تمرینات ورزشی در درمان سندرم تونل کارپال

اگر علائم خفیف یا متوسط چسبندگی عصب دست یا سندرم تونل کارپال داشته باشید، ممکن است با چند تمرین ساده احساس بهتری پیدا کنید. اما به یاد داشته باشید که مطالعات زیادی در رابطه با اینکه چقدر این تمرینات موثر واقع خواهند شد انجام گرفته است.

بهترین نتایج را در صورتی می‌گیرید که این تمرینات همراه با سایر روش‌ها، مانند استفاده از مچ بند و انجام فعالیت‌های چرخشی باشد تا بدین ترتیب احساس کشش در دست و مچ تان کمتر شود.

هنگامی که تمرینات دست را برای درمان سندرم تونل کارپال انجام می‌دهید به یاد داشته باشید این مانند رفتن به باشگاه برای کاهش وزن نیست. ضرب‌المثل نابرده رنج گنج میسر نمیشود را فراموش کنید. ایجاد فشار باعث بدتر شدن علائم چسبندگی عصب دست خواهد شد.

به آرامی شروع کنید تا شاهد روند بهبودی باشید. اگر مطمئن نیستید که ورزش مناسب شما است یا نه، با پزشک خود مشورت کنید.

آیا تمرینات ورزشی مناسب‌ترین راه درمان چسبندگی عصب دست هستند؟

اگر شغل یا سرگرمی موردعلاقه شما باعث فشار روی دست‌ها و مچ دست شما می‌شود، ممکن است منجر به سندرم تونل کارپال باشد. شاید شما بعضی از علائم مانند سوزش یا بی‌حسی در انگشتان خود داشته باشید و می‌خواهید مطمئن شوید که این حالت بدتر نمی‌شود.

برای درمان علائم سندرم تونل کارپال تمرینات و حرکات ورزشی متعددی وجود دارند که با انجام آنها نه تنها درد مچ دست کاهش می‌یابد بلکه از تشدید بیماری و نیاز به جراحی نیز پیشگیری می‌کند.

علت چسبندگی عصب دست ها

به طور کلی مهمترین علت چسبندگی عصب دست ها شامل موارد زیر است:

• بیماری‌هایی مانند کم‌کاری تیروئید، آرتریت روماتوئید و دیابت
• حرکات مکرر دست، به خصوص اگر مچ دست خم شده باشد، به طوری که دستانتان پایینتر از مچ دست قرار گیرد.
• بارداری

درمان خانگی برای سندرم تونل کارپال

باوجود اینکه سندرم تونل کارپال می‌تواند ناراحت‌کننده بوده یا دردناک باشد ولی می‌توانید آن را در خانه درمان کنید. اولین قدم متوقف کردن فعالیت‌هایی است که باعث ایجاد فشار می‌شوند.

فعالیت‌هایی که فکر می کنید باعث بی‌حس شدن و درد در مچ دست تان می‌شود را کم کنید یا کنار بگذارید. هنگامی که علائم شما بهبود می‌یابد، می‌توانید فعالیت را مجددا از سر بگیرید.

روشهایی که برای درمان خانگی چسبندگی عصب دست پیشنهاد می‌شود، شامل موارد زیر است:

• مچ دستتان را در تشت یخ به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه هر یک یا دو ساعت بشویید.
• درد شبانه را با تکان دادن آرام دست و مچ دست تان و یا با آویزان کردن آن از کنار تخت تسکین دهید.
• مچ‌بند از داروخانه بخرید تا باعث صاف ماندن مچ شود. می‌توانید شب‌ها از این مچ بند استفاده کنید تا از خم‌شدن بیش از حد مچ دست در هنگام خواب جلوگیری کند.
• برای کاهش درد، داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAID) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن مصرف کنید.
• NSAID ها را همراه با غذا و پس از مشاوره با پزشک مصرف کنید تا مطمئن شوید که با سایر داروهایی که شما ممکن است مصرف کنید تداخل نخواهد داشت.
• دست خود را در آب گرم غوطه‌ور کنید (با درجه حرارت بین ۹۲ تا ۱۰۰ درجه) و به آرامی حرکت داده و خم کنید. اینکار را سه تا چهار بار در روز انجام دهید.

ورزش برای درمان چسبندگی عصب دست

اگر به دنبال ورزش برای تقویت عصب دست هستید و یا از بیماری سندرم تونل کارپال رنج می‌برید، تمرین‌های زیر برای این منظور پیشنهاد می‌شود:

• اشاره به سقف
• مشتتان را باز و بسته کنید
• دستتان را تکان دهید
• لمس انگشتان دست
• کشش‌های ساده مچ دست
• روانکاری تاندون ها
• نرم کردن اعصاب
• مقاومت مچ دست
• چرخش مچ دست
• فشار دادن با دست برای افزایش قدرت گیرایی

اشاره به سقف

اشاره به سقف، اولین ورزش برای چسبندگی عصب دست است. انگشتان دستتان را مانند وقتی که به سمت سقف اشاره می‌کنید، باز کنید. مانند حالتی که به کسی فرمان توقف می‌دهید. ۵ الی ۱۰ بار تکرار کنید.

ورزش برای چسبندگی عصب دست

مشتتان را باز و بسته کنید

برای انجام این تمرین سندروم تونل کارپال، دستتان را مشت کنید. انگشتانتان را تا جایی که می‌توانید باز کنید. ۵ الی ۱۰ بار این کار را تکرار کنید.

ورزش تنگی کانال مچ دست

دستتان را تکان دهید

این ورزش برای تنگی کانال مچ دست فوق‌العاده آسان است. به خصوص در هنگام شب که علائم می‌تواند بدتر شود. مراحل انجام این تمرین به شرح زیر است:

1. اگر با احساس درد یا بی حسی از خواب بیدار می‌شوید، فقط دستتان را تکان بدهید تا کمی دردتان تسکین یابد.
2. آرنج و بازویتان را روی میز بگذارید بطوریکه مچ دست از کناره آویزان شود و کف دستتان به سمت بالا باشد. این تمرین را در حالتی انجام دهید که دستتان بصورت صاف قرار گرفته است.
3. دست خود را بسمت خود ببندید، طوریکه انگشتان به طرف سقف قرار گیرد. ۵ ثانیه نگه دارید.
4. دوباره به حالت صاف برگردید. دستتان را به طرف خارج خم کنید طوریکه انگشتان دست به سمت کف زمین باشد. ۵ ثانیه نگه دارید.
5. دوباره به حالت صاف برگردید. ۱۰ بار تکرار کنید. این تمرین تا سه بار در روز انجام شود.

ورزش برای تنگی کانال دستورزش برای عصب دست

لمس انگشتان دست

نوک انگشتانتان را به نوک انگشت شست بزنید بصورت ایجاد شکل O. چند بار تکرار کنید.

ورزش برای درد مچ دست و گزگز انگشتان

کشش‌های ساده مچ دست

کشش‌های ساده مچ دست پنجمین ورزش برای چسبندگی عصب دست است. مراحل انجام تمرین کشش مچ دست به شرح زیر است:

1. روی میز بنشینید. دست و مچ دست را بصورت مستقیم در مقابل خود نگهدارید بطوریکه کف دست رو به پایین باشد.
2. مچ دست تان را تا جایی خم کنید که انگشتانتان بسمت زمین باشد.
3. برای افزایش کشش از دست دیگر خود استفاده کنید، به آرامی انگشتان را به سمت بدن خود بکشید. ۱۵-۳۰ ثانیه نگه دارید.
4. به حالت اولیه صاف برگردید بطوریکه کف دست به پایین باشد.
5. مچ دست خود را خم کنید تا نوک انگشتان به سمت سقف باشد.
6. با دست دیگر انگشتانتان را به سمت پشت بکشید. ۱۰ بار تکرار کنید.
7. این حرکت اصلاحی تنگی کانال مچ دست را تا سه بار در روز انجام دهید.

ورزش مناسب برای تنگی کانال مچ دست

روانکاری تاندون ها

در این ورزش برای تنگی کانال مچ دست، انگشتان دستتان را در موقعیت‌های مختلف حرکت دهید. بین حرکات فاصله بگذارید و به آرامی به حرکت بعدی بروید.

زمانیکه آرنج تان را خم کرده‌اید و مچ دست‌تان در حالت صاف قرار دارد و به سمت سقف می‌باشد تمرین را شروع کنید و مراحل زیر را طی کنید:

1. انگشتان دست خود را به سمت داخل جمع کنید به طوری که همه آنها در وسط کف دست قرار گیرد و نوک انگشتان کف دستتان را لمس کند.
2. انگشتان دستتان را باز کنید تا بصورت L شکل در آید و انگشت شست در حالت ریلکس باشد.
3. انگشتان دست را طوری جمع کنید که نوک انگشتانتان کف دستتان را لمس کند، بطوریکه انگشت شست بین سایر انگشتان قرار گیرد و در تماس با انگشت اشاره باشد.
4. انگشتان را مکررا بصورت مشت جمع کنید.
5. این تمرین را دو تا سه بار در روز انجام دهید و هر بار ۱۰ بار تکرار کنید.

ورزش برای چسبندگی مچ دست

نرم کردن اعصاب

مانند تمرین آخر، چند حرکت را همراه با این انجام دهید. به آرامی و با ملایمت اینکار را انجام دهید. مراحل انجام این تمرین عبارت است از:

1. آرنج خود را خم کنید و در حالیکه مچ دستتان صاف است مشت کنید.
2. انگشتان را صاف نگهدارید، مچ دست بصورت مستقیم و انگشست شست بصورت تاشده قرار گیرد.
3. مچ دست خود را ببندید تا انگشت شستتان در داخل و نزدیک انگشتان دیگر قرار گیرد.
4. انگشت شست را به سمت بیرون بکشید.
5. به این صورت نگهدارید اما ساعد را به طرف بیرون بچرخانید.
6. با استفاده از دست دیگرتان انگشت شست‌تان را به سمت پایین برای ایجاد کشش بیشتر بکشید. این کار را فقط چند ثانیه انجام دهید.
7. این تمرین را سه تا پنج بار تکرار کنید.
8. این ورزش برای تنگی کانال دست را دو تا سه بار در روز انجام دهید.

کاهش فشار و درمان چسبندگی عصب دست با ورزش

مقاومت مچ دست

مراحل انجام تمرین مقاومت مچ دست به صورت زیر است:

1. روی میز بنشینید.
2. ساعد، مچ دست و دست خود را روی میز قرار دهید طوریکه کف دست‌تان به سمت پایین باشد، همان دستی که مبتلا به سندرم تونل کارپال است.
3. دست‌های خود را با زاویه ۹۰ درجه و بصورت مشت کرده روی هم قرار دهید، به طوری که دستان علامت بعلاوه را نشان دهند.
4. دست پایین خود را بالا ببرید و با دست بالایی مقاومت کنید. این فشار را در عضلات ساعد احساس خواهید کرد.
5. این تمرین را چند بار در روز تکرار کنید.

ورزش برای گرفتگی کانال دست

چرخش مچ دست

برای این تمرین می‌توانید بنشینید یا سر پا بمانید. مراحل انجام تمرین چرخش مچ دست به شرح زیر است:

1. وزنه یک پوند یا یک کنسرو لوبیا را در دست بگیرید.
2. در حالیکه آرنج‌هایتان در طرفین بدن قرار دارد، ساعد خود را بالا ببرید تا شکل L ایجاد شود. ساعدتان باید موازی با کف زمین باشد.
3. مچ دست خود را به طور صاف نگهدارید طوریکه کف دست به سمت پایین باشد.
4. مچ دست خود را پایین خم کنید.
5. دوباره صاف نگهدارید.
6. ۱۰ بار تکرار کنید.
7. این ورزش سندروم تونل کارپال را تا سه بار در روز انجام دهید.

ورزش چسبندگی عصب دست

فشار دادن با دست برای افزایش قدرت گیرایی

یک جفت جوراب گلوله شده یا یک توپ لاستیکی نرم را فشار دهید. ۵ ثانیه نگه دارید. ۱۰ بار تکرار کنید. این ورزش را تا سه بار در روز انجام دهید.

ورزش برای تنگی کانال کارپال

افراد دارای مشکل چسبندگی مچ دست چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنند؟

اگر این درمان‌های خانگی در عرض یک الی دو هفته درد را کاهش ندهد ممکن است زمان مراجعه به یک پزشک ارتوپدی که تخصص آن درمان استخوان‌ها، مفاصل و عضلات باشد، رسیده باشد.

اگر آسیب جدی به عصب میانی وارد شده باشد برای پیشگیری از بین رفتن حس یا عملکرد آن، پزشک ممکن است جراحی را توصیه کند. جراحی عبارتست از برش بافتی که در مچ دست از عصب میانی عبور می کند تا بدین ترتیب باعث کاهش فشار شود.

تمرینات کششی از جمله مفیدترین حرکات ورزشی هستند که می‌توانند باعث انعطاف‌پذیری و تناسب اندام شوند. از تمرینات کششی می‌توان برای تسکین کمر درد استفاده کرد. از آنجاییکه تمرینات کششی برای کمر درد اگر به درستی انجام نشوند ممکن است باعث تشدید کمرد درد شوند.

فواید تمرینات کششی

هدف اصلی از انجام تمرینات کششی این است که دامنه حرکات بدن را به آرامی افزایش پیدا کند و در نهایت بیمار بتواند در طول روز فعالیت‌های خود را انجام دهد.

هنگام انجام دادن این تمرینات کششی باید از انجام مواردی که باعث ایجاد درد می‌شود اجتناب کرد. درد نشان ‌دهنده وجود مشکل است، بنابراین باید هنگام انجام دادن تمرینات کششی از بروز درد اجتناب کرد زیرا احساس کردن درد در بدن بدین معنا است که بیمار در حال آسیب رساندن به بدن خود است.

داشتن یک برنامه روتین کششی می‌تواند درد عضلات را کاهش دهد استفاده از تمرینات کششی می‌تواند به بهبود خشکی کمر و گردن و درمان اسپاسم عضله کمر و پا کمک کند و می‌توانید به راحتی ورزش کنید.

اگر سابقه اسپاسم عضلانی دارید انجام دادن تمرینات کششی روتین می‌تواند بین احساس درد و عدم احساس آن تفاوت ایجاد کند. برای از بین بردن اسپاسم عضلانی می‌توانید با مراجعه به نورلوژیست و دریافت برنامه حرکات کششی اصلاحی عضلات را تقویت کرده و درد را کاهش دهید.

نحوه آمادگی برای تمرینات کششی برای کمر درد

حرکات کششی برای کمر به افزایش دامنه حرکات کمک می‌کنند و درصورتی که با مشورت پزشک متخصص انجام نشود، بافت‌های آسیب دیده کمر که باعث تشدید مشکلات آن می‌شود. برخی از افراد با انجام دادن تمرینات ورزشی مخصوص پایین کمر به شیوه‌ای نا‌درست می‌توانند به بدن خود آسیب برسانند.

در صورتی که هنگام انجام دادن تمرینات کششی مخصوص کمر بیمار دچار گرفتگی یا درد یا اسپاسم کمر شود بیمار باید دست از تمرین کردن بردارد. قبل از انجام حرکات کششی مخصوص کمر درد اقدامات زیر انجام شود:

• گرم کردن عضلات کمر
• دراز کشیدن درون آب گرم
• استفاده از گرمای موضعی برای کاهش اسپاسم عضلانی

اسپاسم عضلات گردن

گرم کردن عضلات کمر

قبل از شروع تمرینات کششی عضلات کمر خود را گرم کنید تا جریان خون بیشتری به این ناحیه ارسال شود. تمرینات مخصوص کمر خون بیشتری را به این ناحیه می‌رسانند و شما را برای انجام دادن تمرینات بیشتر آماده می‌کنند و احتمال بروز درد کمر و اسپاسم عضلانی را کاهش می‌دهند.

دراز کشیدن درون آب گرم

وان حمام را با آب گرم پر کنید و درون آن دراز بکشید تا آب گرم بتواند از فشار و گرفتگی کمر و ستون فقرات بکاهد. می‌توانید برای شل شدن عضلات نمک اپسوم را به وان اضافه کنید.

سعی کنید از نشستن درون وان خودداری کنید زیرا نشستن می‌تواند به دیسک قسمت پایین کمر فشار واردکند. بنابراین بهتر است دراز بکشید تا از میزان فشار وارد بر دیسک کاسته شود.

استفاده از گرمای موضعی برای کاهش اسپاسم عضلانی

یک عدد حوله مناسب را درون آب بسیار داغ قرار دهید. حوله داغ را روی قسمت پایین کمر و در قسمتی که درد احساس می‌شود قرار دهید. می‌توان برای گرم شدن حوله آن را درون ماکروویو قرار دهید و اجازه دهید تا گرم شود، ولی احتیاط کنید که بسیار داغ نباشد که منجر به سوختگی پوست شود.

سپس حوله را روی قسمت پایین کمر خود قرار دهید و اجازه دهید حدود ده دقیقه روی کمر شما بماند.

حرکات کششی برای کمر درد

تمرینات کششی برای درد کمر شامل موارد زیر است:

• چرخش ران
• تراکنش ملایم قسمت پایین کمر
• کشیدن قسمت پایین کمر
• چرخیدن

چرخش ران

یکی از روش‌های مناسب برای شروع، تمرینات ورزشی چرخش ران است. برای انجام این تمرین باید به پشت دراز کشید یکی از ران‌های خود را به سمت شانه بالا بیاورید.

به عنوان مثال ابتدا پای راست خود را به سمت شانه راست بالا بیاورید. سپس پای چپ خود را به سمت شانه چپ بکشید. این کار را به نوبت انجام دهید تا کمر به آسانی چرخش داشته باشد. ابتدا پای راست خود را بلند کنید سپس به نقطه شروع برگردانید و در مرحله‌ی بعد به سراغ پای چپ خود بروید.

تراکنش ملایم قسمت پایین کمر

برای انجام این تمرین باید به پشت دراز بکشید. دست‌های خود را روی ران‌ها قرار دهید و آرنج خود را صاف کنید تا جایی که بتوانید تراکنش را در قسمت پایین کمر خود احساس کنید.

در مرحله بعد هر دو زانو خود را خم کنید و کف پاهایتان را روی کف اتاق قرار دهید. کف دست‌های خود را روی ناحیه لگن (محل اتصال ران به لگن) قرار دهید. سعی کنید با صاف کردن آرنج باسن خود را از زمین جدا کنید تا بتوانید تراکنش قسمت پایین کمر خود را احساس نمایید.

کشیدن قسمت پایین کمر

این تمرین کمی سنگین‌تر از سایر تمرینات قبلی است. برای انجام این تمرین باید صاف بایستید و پاهایتان را به اندازه عرض شانه باز کنید و دستان خود را روی ران قرار دهید. به آرامی و با دقت زانو‌های خود را خم کنید و سعی کنید ضمن نگاه کردن به سقف اتاق از وزن بالاتنه خود برای خم شدن به سمت عقب استفاده کنید.

چرخیدن

این تمرین یک تمرین کلی برای کمر محسوب می‌شود. برای انجام این تمرین به کمک بازو‌های خود دایره‌های بزرگی را ایجاد کنید و دست خود را در جهت عقربه‌های ساعت و خلاف عقربه‌های ساعت بچرخانید.

پس از گرم کردن قسمت پایین کمر به کمک تمرینات مخصوص پایین کمر شما آمادگی لازم برای کاهش اسپاسم عضلانی و گرفتگی آن را دارید، بنابراین می‌توانید از تمرینات ورزشی زیر برای کشش کمر استفاده کنید.

عصب سه قلو صورت دو جفت عصب هستند که در دو طرف صورت قرار دارند که وظیفه انتقال حس از صورت به مغز را بر عهده دارند. درصورتی که عملکرد این عصب مختل شود فرد مبتلا به بیماری درد عصب سه قلوی صورت می‌شود.

درد عصب سه قلوی صورت چیست؟

نورالژی تری ژمینال یک درد مزمن است که بر عصب سه قلو که حس را از صورت به مغز منتقل می‌کند، تاثیر می‌گذارد. اگر شما نیز درد عصب سه قلو دارید، حتی اگر در حد تحریک خفیف صورت شما باشد (مانند زمانی که دندان‌هایتان را مسواک می‌زنید یا آرایش می کنید) ممکن است باعث ایجاد درد شدیدتری شود.

سردرد نورالژی عصب سه قلو در افراد ۵۰ سال به بالا در ابتدا ممکن است دچار حملات کوتاه و خفیف شود. اما نورالژی تری ژمینال می‌تواند پیشرفت کرده و منجر به دردهای مکرر طولانی‌تر و سوزناک شود.

سردرد عصب ۳ قلو در زنان بیشتر از مردان رخ می‌دهد و احتمال بروز آن در افراد بالای ۵۰ سال بیشتر است. به دلیل وجود انواع مختلفی از درمان‌ها، ابتلا به درد عصب سه قلو لزوما به این معنی نیست که شما محکوم به تحمل درد تا پایان عمر هستید.

پزشک معمولا می تواند با استفاده از دارو، تزریق یا جراحی بطور موثر درد عصب سه قلو را برطرف کند. برای درمان درد عصب سه قلو بهتر است در صورت مشاهده علائم سریعا به بهترین متخصص مغز و اعصاب مراجعه شود.

علت نورالژی تری ژمینال یا درد عصب سه قلو چیست؟

در نورالژی تری ژمینال که همچنین تیک دوولورو نامیده می‌شود، عملکرد عصب سه قلو مختل می‌شود. معمولا این بیماری، تماس بین یک رگ خونی طبیعی (که در این مورد، یک سرخرگ یا سیاهرگ است) و عصب سه قلو در پایه مغز شما است. این تماس منجر به فشار روی عصب شده و باعث ایجاد اختلال در عملکرد آن می‌شود.

بیماری درد عصب سه قلو می‌تواند به علت کهولت سن، ام اس یا اختلالی مشابه که در آن غلاف چربی محافظ عصب خاصی آسیب می‌بیند. نورالژی تریژمینال همچنین می‌تواند به دلیل فشار تومور بر عصب سه قلو باشد.

این بیماری در برخی از افراد ممکن است به علت ضایعه مغزی یا دیگر ناهنجاری‌های مغزی رخ دهد. در موارد دیگر، آسیب‌های جراحی، سکته یا ضربه به صورت، ممکن است باعث درد عصب سه قلو باشد.

درد عصب سه قلو

عوامل تحریک کننده زیادی ممکن است باعث شروع درد اعصاب سه قلو شوند که شامل موارد زیر است:

• اصلاح صورت
• دست زدن به صورت
• غذا خوردن
• نوشیدن
• مسواک زدن
• صحبت کردن
• آرایش کردن صورت
• برخورد باد به صورت
• لبخند زدن
• شستن صورت

برای درمان درد عصب سه قلو چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر در ناحیه صورت درد دارید، بخصوص دردهای طولانی یا مکرر یا دردی که با داروهای مسکن بدون نسخه آرام نمی‌شود، به پزشک مراجعه کنید.

علائم سردرد تری ژمینال ممکن است شامل یک یا تعداد بیشتری از الگوهای بیان شده در زیر باشد:

• درد شدید، تیر کشنده یا سیخ زننده باشد که ممکن است حس یک شک الکتریکی به شما وارد شود.
• حملات خود بخودی درد یا حملاتی که با کارهایی مثل تماس با صورت، جویدن، صحبت کردن یا مسواک زدن شروع می‌شوند.
• یک دوره درد که از چند ثانیه تا چندین دقیقه طول می‌کشد.
• چندین دوره درد که چند روز، هفته، ماه یا طولانی‌تر نیز طول می‌کشد.
• بعضی از افراد دوره‌هایی را سپری می‌کنند که هیچ دردی ندارند.
• درد مداوم و احساس سوزش که ممکن است قبل از اینکه درد به اسپاسم عصب سه قلو تبدیل شود، احساس کنید.
• درد در نواحی که توسط عصب سه قلو حمایت می‌شود، مانند فک، دندان، لثه‌ها، لب‌ها یا در موارد کمتر چشم‌ها و پیشانی
• در هر بار، درد در یک طرف صورت اتفاق می‌افتد، گرچه ممکن است در موارد نادر هر دو طرف صورت را شامل شود.
• درد در یک نقطه متمرکز شده یا در یک ناحیه گسترده پخش می‌شود.
• حملاتی که بطور مکرر اتفاق می‌افتد و با گذشت زمان شدیدتر می‌شود.

نحوه تشخیص بیماری درد عصب سه قلوی صورت

پزشک متخصص مغز و اعصاب عمدتا درد عصب سه قلو را براساس توصیف شما از درد تشخیص می‌دهد که شامل موارد زیر است:

• نوع درد
• محل درد
• محرک‌های درد

نوع درد

درد مرتبط به عصب سه قلو، دردی ناگهانی، شک مانند و کوتاه است.

محل درد

بخشی از صورت شما که دچار درد می‌شود به دکتر نشان می‌دهد که این درد مرتبط به عصب سه قلو است یا خیر.

محرک‌های درد

دردهای مرتبط با نورالژی تریژمینال معمولاً با تحریک کوچکی در گونه مانند غذا خوردن، حرف زدن یا حتی تماس یک نسیم خنک ایجاد می‌شود.

آزمایش‌ برای تشخیص درد عصب سه قلو

پزشک ممکن است چندین آزمایش را برای تشخیص درد عصب سه قلو و علت زمینه‌ای مشکل شما درخواست دهد، که شامل موارد زیر است:

• معاینه نورولوژیکی
• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)

معاینه نورولوژیکی

لمس کردن و آزمایش بخش‌هایی از صورت شما می تواند به پزشک کمک کند که محل دقیق درد را مشخص کند و اینکه کدام شاخه از عصب سه قلو دچار آسیب شده است. علاوه بر این تست‌های واکنشی نیز می تواند به پزشک برای تشخیص درد عصب صورت کمک کند که آیا علائم شما ناشی از تحت فشار قرار گرفتن عصب است یا دلیل دیگری دارد.

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)

پزشک ممکن است درخواست اسکن MRI از سر شما بدهد تا اگر ام اس یا یک تومور باعث سردرد تری ژمینال است تشخیص داده شود.از این طریق پزشک می‌تواند ارتباط بین درد عصب سه قلو و ام اس و همچنین تومور عصب سه قلو را تشخیص دهد.

در برخی موارد، پزشک یک ماده رنگی به درون رگ‌های خونی تزریق می‌کند تا سیاهرگ و سرخرگ‌ها را ببیند و جریان خون را با ماده رنگی مشخص کند.

به طور کلی درد صورت شما ممکن است به علت شرایط مختلفی ایجاد شود، بنابراین یک تشخیص درست بسیار مهم است. پزشک ممکن است برای حذف دیگر علت‌های این درد، آزمایش های بیشتری نیز درخواست دهد.

روش‌های درمان درد صورت عصب سه قلو

درمان سردرد تری ژمینال معمولا با داروها شروع می‌شود و بعضی از افراد به درمان‌های بیشتری نیاز ندارند. با این حال، با گذشت زمان ممکن است در برخی افراد دارو تاثیر خود را برای درد از دست بدهد، یا دچار عوارض جانبی ناخوشایندی شوند.

برای این افراد، تزریق یا جراحی گزینه درمانی دیگری برای درمان درد عصب سه قلو خواهد بود. اگر علت درد شما مشکلاتی مانند بیماری ام اس باشد، پزشک این مشکلات زمینه‌ای را درمان خواهد کرد.

روشهای درمان درد عصب سه قلوی صورت شامل موارد زیر است:

• درمان دارویی
• جراحی

داروهای درد عصب سه قلو

پزشک برای درمان سردرد عصب ۳ قلو معمولا داروهایی را برای کاهش یا توقف سیگنال‌های درد که به مغز ارسال می‌شود، تجویز می‌کند. این داروها عبارتند از:

• داروی ضد صرع
• داروهای ضد اسپاسم
• تزریق بوتاکس

داروی ضد صرع

پزشک داروهای کاربامازپین (تگرتل،کارباترول، و دیگر داروها) را برای درد عصب سه قلو تجویز می‌کند و این دارو در درمان این مشکل موثر بوده است. دیگر داروهای ضد صرع که ممکن است برای درمان سردرد نورالژی تری ژمینال استفاده شود شامل اگزکاربازپین (تریلپتال)، لاموتریژین (لامیکتال) و فنی توئین (دیلانتین،فنی تک) است.

سایر داروها مانند، کلونازپام(کلونوپین) و گاباپنتین(نورونتین،گرالیس) نیز ممکن است مورد استفاده قرار بگیرد. اگر داروهای ضد صرعی که استفاده می‌کنید تاثیر خود را از دست داده‌اند، پزشک ممکن است دوز دارو را افزایش دهد یا از نوع دیگری از دارو استفاده کند.

عوارض جانبی داروهای ضد صرع شامل، سرگیجه، گیجی، خواب آلودگی و حالت تهوع باشد. همچنین کاربامازپین می‌تواند واکنش دارویی جدی در بعضی افراد، معمولا افرادی از نژاد آسیایی ایجاد کند، بنابراین قبل از شروع مصرف داروی کاربامازپین آزمایش ژنتیک انجام می‌شود.

داروهای ضد اسپاسم

داروهای شل کننده عضله مانند باکلوفن (گابلوفن،لیورسال) ممکن است به تنهایی یا همراه با کاربامازپین تجویز شود. عوارض جانبی ممکن است شامل گیجی، حالت تهوع و خواب آلودگی باشد.

تزریق بوتاکس

مطالعات اندکی نشان داده‌اند که تزریق سم بوبولونیوم A (بوتاکس) ممکن است باعث کاهش درد عصب سه قلو در افرادی شود که داروها دیگر تاثیری بر آنها ندارند. با این حال، برای اینکه این درمان به طور گسترده برای رفع این بیماری مورد استفاده قرار بگیرد به تحقیقات بیشتری نیاز است.

درمان درد عصب سه قلو از طریق جراحی

گزینه‌های درمانی جراحی برای درد عصب سه قلو شامل موارد زیر است:

• جراحی میکرو وسکولار دکمپرشن (MVD)
• رادیوجراحی استریوتاکتیک مغزی (چاقوی گاما)
• جراحی ریزوتومی

جراحی میکرو وسکولار دکمپرشن (MVD)

این عمل شامل جابجایی یا برداشتن رگ‌های خونی است که در تماس با ریشه عصب سه قلو هستند و برای توقف عملکرد نامناسب عصب به کار می رود. در جراحی میکرو وسکولار دکمپرشن، پزشک یک برش در پشت گوش در سمتی از صورت که درد دارید ایجاد می کند.

سپس جراح توسط یک سوراخ کوچک در جمجمه، همه رگ‌های خونی که در تماس با عصب سه قلو هستند را از عصب دور می کند و یک لایه نرم بین عصب و رگ‌های خونی قرار می دهد.

اگر یک رگ به عصب فشار وارد کند، جراح ممکن است رگ را خارج کند. پزشک همچنین می‌تواند در این عمل اگر رگ‌های خونی به عصب فشار وارد نمی‌کنند، بخشی ازعصب سه قلو (نورکتومی) را بریده و حذف کند.

جراحی میکرو وسکولار دکمپرشن می تواند در بیشتر اوقات بطور موفقیت آمیزی درد را کاهش داده یا رفع کند، اما درد در برخی از افراد می تواند دوباره تکرار شود.

جراحی میکرو وسکولار دکمپرشن خطراتی دارد که شامل کاهش شنوایی، بی‌حسی صورت، سکته مغزی یا عوارض دیگر است. بیشتر افرادی که این عمل را انجام می دهند، بعد از عمل بی حسی صورت نداشتند.

رادیو جراحی استریوتاکتیک مغزی (چاقوی گاما)

در این عمل، جراح یک دوز متمرکز اشعه را به ریشه عصب سه قلو هدایت می‌کند. این عمل از اشعه استفاده می‌کند تا به عصب سه قلو آسیب زده و درد را کاهش و از بین ببرد.

تسکین درد به تدریج اتفاق افتاده و حدود یک ماه زمان نیاز دارد. رادیو جراحی استریوتاکتیک مغزی در اکثر افراد در رفع درد موفق بوده است. اگر درد دوباره شروع شود، این عمل می تواند تکرار شود. از عوارض این عمل بی‌حسی صورت است.

جراحی ریزوتومی

در جراحی ریزوتومی، جراح برای کاهش درد، بافت‌های عصب را از بین می‌برد و این کار منجر به مقداری بی‌حسی در صورت می‌شود. انواع عمل ریزوتومی عبارتند از:

• تزریق گلیسرول
• فشرده سازی بالن
• رادیوفرکانس حراراتی ضایعات

تزریق گلیسرول

در طول این عمل، پزشک سوزنی را از طریق صورت در سوراخی در پایه جمجمه وارد می‌کند. پزشک سوزن را به سمت پایه اصلی عصب سه قلو، کیسه کوچکی از مایع نخاعی که غده عصب سه قلو را احاطه کرده (جایی که عصب سه قلو به سه شاخه تقسیم می شود) و ریشه آن هدایت می‌کند.

سپس پزشک مقدار کمی از گلیسرول استریل را تزریق می‌کند که به عصب سه قلو آسیب وارد کرده و سیگنال‌های درد را قطع می‌کند.

این عمل اغلب درد را تسکین می دهد. با این وجود، بعضی از بیماران دوباره بازگشت درد را تجربه می کنند و بسیاری دیگر بی حسی و احساس سوزش خواهند داشت.

فشرده سازی بالن

در فشرده سازی بالن، پزشک یک سورن تو خالی را از طریق صورت وارد کرده و آن را به سمت بخشی از عصب سه قلو که به سمت پایه جمجمه شما می‌رود، هدایت می کند.

سپس پزشک یک لوله (کاتتر) نازک و انعطاف‌پذیر را که بالنی به انتهای آن متصل شده از طریق سوزن وارد می کند. پزشک بالن را با فشار کافی باد می‌کند تا به عصب سه قلو آسیب بزند و سیگنال‌های درد را متوقف کند.

فشرده سازی بالن در بیشتر افراد حداقل برای مدت کوتاهی در کنترل درد موفق است. بسیاری از بیماران که تحت این عمل قرار می‌گیرند بی‌حسی موقت صورت را خواهند داشت.

رادیوفرکانس حراراتی ضایعات

این عمل بطور انتخابی بافت‌های عصب مرتبط با درد را از بین می‌برد. در حالی که به شما داروی بیهوشی تزریق شده، جراح یک سوزن توخالی را از طریق صورت وارد کرده و آن را به سمت بخشی از عصب سه قلو هدایت می‌کند که به سوراخی در پایه جمجمه شما می‌رسد.

هنگامی که سوزن در محل مورد نظر قرار گرفت، جراح شما را از حالت بیهوشی خارج می‌کند. جراح یک الکترود را از طریق سوزن وارد می‌کند و یک جریان الکتریکی خفیفی را از طریق نوک الکترود به بدن وارد می‌کند و از شما می‌پرسد که چه زمان و در کدام قسمت سوزش را احساس می‌کنید.

وقتی که جراح مغز و اعصاب قسمتی از عصب را که باعث ایجاد درد می‌شود پیدا می‌کند، شما به حالت بیهوشی برمی‌گردید. سپس الکترود گرم شده تا زمانی که بافت‌های عصب را از بین ببرد و به آن ناحیه آسیب (جراحت) وارد کند.

اگر درد شما برطرف نشد، پزشک ممکن است جراحت بیشتری را به عصب وارد کند. پس از عمل رادیوفرکانسی حرارتی ضایعات، معمولا بی‌حسی موقتی در صورت ایجاد می‌شود. سه تا چهار سال بعد، ممکن است درد بازگردد.

درمان‌های جایگزین درد عصب سه قلو

درمان‌های جایگزین برای درد عصب سه قلو معمولا به اندازه داروها یا عمل‌های جراحی مورد مطالعه و بررسی کامل قرار نگرفته‌اند. بنابراین اغلب، شواهد اندکی برای حمایت از این روش ها وجود دارد.

با این وجود تعدادی از افراد با درمان‌هایی مانند طب سوزنی، بیوفیدبک، درمان دستی و ویتامین درمانی با مواد مغذی بهبود یافته‌اند.حتما قبل از بکارگیری هر کدام از روش‌های درمانی جایگزین، با پزشک مشورت کنید، چرا که ممکن است با دیگر روش‌های درمانی شما تداخل داشته باشد.

مقابله و حمایت در برابر بیماری درد عصب سه قلو

زندگی با وجود درد عصب سه قلو می تواند بسیار سخت باشد. این اختلال ممکن است بر ارتباط شما با دوستان و خانواده، بهره‌وری شما در محل کار و کیفیت کلی زندگی‌تان تاثیرگذار باشد.

ممکن است بودن در یک گروه حمایتگر برای دلگرمی و درک شما از این شرایط مفید باشد. اعضای گروه اغلب در مورد آخرین روش‌های درمانی اطلاعاتی دارند و تمایل دارند که اطلاعات شان را با دیگران به اشتراک بگذارند.

اگر علاقه مند به شرکت در این گروه ها باشید، پزشک می تواند گروهی را که در نزدیکی محل زندگی شما باشد، پیشنهاد دهد.

آمادگی برای ملاقات با پزشک متخصص در زمینه درد عصب سه قلو

اگر علائمی شبیه به سردرد نورالژی تری ژمینال دارید، به پزشک خود مراجعه کنید. بعد از ملاقات اولیه، ممکن است که به یک پزشک متخصص در تشخیص و درمان بیماری های مغز و سیستم عصبی ارجاع داده شوید.

شما چه سوالاتی باید از پزشک بپرسید؟

برای آمادگی جهت مراجعه به متخصص باید موارد زیر را انجام داد:

1. هر علائمی که دارید را یادداشت کنید، و اینکه این علائم چه مدت طول می کشد.
2. محرک‌های درد را مشخص کنید، که باعث حملات دردناک صورت شما می‌شود.
3. اطلاعات پزشکی مهم را لیست کنید، مانند هر مشکلی دیگری که دارید و تحت درمان هستید و نام هر دارو، ویتامین یا مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید.
4. در صورت امکان یکی از اعضای خانواده یا یک دوست را همراه خود ببرید. کسی که همراه شما باشد ممکن است چیزی را که شما فراموش کرده‌اید به خاطر داشته باشد و یادآوری کند.
5. سوالاتی که باید در جلسه ملاقات از پزشک بپرسید را از قبل یادداشت کنید.
6. از قبل لیستی از سوالات را آماده کنید که می تواند به استفاده مفید از زمان شما در مطب پزشک کمک کند.

در مورد احتمال وجود درد عصب سه قلو، بعضی از سوالات اساسی که باید از پزشک بپرسید شامل موارد زیر است:

• علت احتمالی درد چیست؟
• آیا به آزمایشات تشخیصی نیاز دارم؟
• چه روش درمانی پیشنهاد می کنید؟
• اگر دارویی را پیشنهاد می کنید، عوارض جانبی آن چیست؟
• آیا درمان باید تا پایان عمر ادامه داشته باشد؟
• آیا با این درمان علائم من برطرف خواهد شد؟
• آیا به عمل جراحی عصب سه قلو نیاز است؟

علاوه بر سوالاتی که برای پرسیدن از پزشک آماده کرده اید، در مورد مسائلی که در طول جلسه درمانی برایتان مبهم است و متوجه آن نمی‌شوید حتما سوال بپرسد.

پزشک در جلسه ملاقات چه کاری انجام خواهد داد؟

پزشک احتمالا سوالاتی از شما خواهد پرسید. اگر برای پاسخ دادن به این سوالات آماده باشید، زمان بیشتری در اختیار خواهید داشت تا در مورد مسائل دیگر با پزشک صحبت کنید.

پزشک ممکن است سوالات زیر را از شما بپرسد:

• چه علائمی دارید و در کدام ناحیه اتفاق می افتد؟
• اولین بار چه زمانی این علائم شروع شد؟
• آیا با گذشت زمان علائم شما بدتر شده است؟
• هر از چه مدت صورت شما درد دارد، و آیا توجه کرده اید که چیزی باعث شروع درد صورت شما می‌شود؟
• معمولا یک حمله درد صورت چه مدت طول می‌کشد؟
• چقدر این علائم بر کیفیت زندگی شما تاًثیر می‌گذارد؟
• آیا تا به حال جراحی دندان یا جراحی روی صورت یا نزدیک به صورت مانند جراحی سینوس داشته‌اید؟
• آیا به صورت تان ضربه وارد شده است مانند یک آسیب یا تصادف که بر صورت اثر بگذارد؟
• آیا تاکنون روش درمانی را برای کاهش درد صورت امتحان کرده اید؟ آیا این درمان ها مؤثر بوده اند؟
• عوارض جانبی این درمان‌ها چه بوده است؟

گرفتگی عضلات همسترینگ مشکلی شایع به‌خصوص در میان ورزشکاران به شمار می‌رود. یک برنامه ورزشی مناسب برای افزایش انعطاف پذیری عضلات همسترینگ می‌تواند نحوه حرکت این عضلات را بهبود بخشد.

اهمیت تقویت عضلات همسترینگ

تمرینات قدرتی نیاز به یک ابزار مقاومتی مانند صفحات وزنه، وزن بدن، کش‌های ورزشی یا توپ‌های تعادل دارد. وقتی عضلات همسترینگ برای فشار آوردن در برابر مقاومت منقبض می‌شوند، عضله تقویت می‌شود.

برای تقویت عضلات همسترینگ به تجهیزات خیلی حرفه‌ای نیازی نیست و شما می‌توانید با یک سری ابزار ساده تمرینات تقویت عضلات همسترینگ را انجام دهید.

پزشکان توصیه می‌کنند تمرینات همسترینگ دو تا سه بار در هفته با یک روز استراحت بین آن‌ها انجام شود. قبل از هر برنامه تمرینی همیشه با پزشک خود مشورت کنید تا این تمرینات به روند درمان اسپاسم عضله کمر و پا کمک کند.

پیشگیری از آسیب زانو با تقویت عضله همسترینگ

عضلات همسترینگ و پشت پا مهمترین عضلات برای دویدن هستند. بی‌توجهی به این عضلات و عدم تقویت آن‌ها به‌خصوص در ورزشکاران ممکن است سبب آسیب‌دیدگی شود. همچنین افرادی که درد در ناحیه زانو دارند با تقویت عضلات همسترینگ می‌توانند فشار را از روی مفصل کاهش دهند و باعث بهبود درد آن شوند.

تمرینات تقویت عضلات همسترینگ و پشت پا باید تحت نظر پزشک متخصص انجام شوند و برای هر شخص برنامه متفاوتی با توجه به مشکل و ضعف ماهیچه‌ها ارائه شود.

آناتومی عضلات همسترینگ و پشت پا

گروه عضلات همسترینگ شامل سه عضله است:

1. عضله نیمه وتری
2. عضله نیمه غشایی
3. عضله فمورس دو سر

آناتومی عضلات همسترینگ

عضله نیمه وتری و نیمه غشایی از لگن شروع می‌شوند و به کنار زانو متصل می‌گردند. عضله فمورس دو سر شامل دو سر به عضله است که یک سر در لگن شروع می‌شود و به خارج زانو متصل می‌گردد و سر دیگر از استخوان بالای پا شروع می‌شود و به کنار زانو می چسبد.

هنگامی که همسترینگ منقبض می‌شود، لگن منبسط می‌گردد و زانوها خم می‌شوند. ورزش‌های پهن شدن لگن و خم شدن زانو، گروه عضلانی همسترینگ را تقویت می‌کند.

همواره قبل از تمرینات قدرتی پاهای خود را با راه رفتن، دوچرخه سواری، بالا رفتن از پله یا پیاده‌روی در محلی برای مدت پنج دقیقه گرم کنید.

چرا تقویت عضلات همسترینگ لازم است؟

هنگامی که عضلات همسترینگ سفت و خشک هستند، استخوان لگن را می‌کشند و باعث چرخش اندکی می‌شوند که می‌تواند انحنای طبیعی کمر را تحت تاثیر قرار دهد و باعث درد و گرفتگی در پایین کمر شود. بنابراین ضعف در همسترینگ می‌تواند به درد زانو منجر شود و میزان بروز کشیدگی در همسترینگ را افزایش دهد.

بسیاری از مردم اغلب همسترینگ خود را کش می‌آورند، اما می‌گویند که هرگز نمی‌توانند انعطاف‌پذیرتر شوند. اگر این مشکل برای شما هم وجود دارد، احتمالا بر روی نوع اشتباهی از تمرینات کششی تمرکز کرده‌اید.

تقویت عضلات همسترینگ

تمرینات تقویت عضلات همسترینگ و پشت پا

تمرینات انعطاف دینامیک که شامل انقباضات غیر عادی (افزایش طول عضلات) هستند، موثرترین راه برای افزایش انعطاف‌پذیری عضلات هستند.

عضلات همسترینگ در میان عضلاتی هستند که مسئول سرعت عمل می‌باشند. این عضلات هم در خم کردن زانو و هم باز کردن مفصل ران، دو فعالیت مهم در حرکت دویدن، درگیر هستند.

عضلات همسترینگ کلیدی‌ترین کند کننده‌های سرعت هستند. به عبارت دیگر هر چه همسترینگ شما قوی‌تر باشد، سریع‌تر می‌توانید متوقف شوید، سپس جهت خود را تغییر دهید و مسیر را از سر بگیرید.

بسیاری از افراد هنوز هم معتقدند که عضلات چهارسر مهمترین عضلات سرعت در بدن هستند. این عقیده درست نیست. این باور غلط منجر شده است که بسیاری از ورزشکاران با تقویت بیش از حد عضلات چهارسر، نتایج خود را محدود کنند. عضلات سرعت واقعی، همسترینگ و سرینی هستند. هر دو نقش مهمی در دویدن، به ویژه در سرعت‌های بالا دارند.

نحوه انتخاب تمرینات تقویت عضلات همسترینگ

اغلب اوقات ورزش همسترینگ در انتهای جلسه تمرینی قرار می‌گیرد. یک جلسه تمرین پایین بدن ممکن است شامل اسکات پشت، پرس پا، کشش پا و کرل پا باشد. همان‌طور که می‌توانید مشاهده کنید، تاکید زیادی روی همسترینگ نیست.

برای طراحی یک تمرین مناسب همسترینگ، مهم است بدانید که:

1. این عضلات خم کننده زانو هستند.
2. این عضلات باز کننده لگن هستند.
3. عضلات همسترینگ برای سرعت ساخته شده‌اند، درنتیجه سریعتر از سایر گروه‌های عضلانی دچار کشش و انقباض می‌شوند.
4. این عضلات به شدت در تعادل زانو نقش دارند.

این چهار نکته باید بر هنگام طراحی برنامه ورزشی مورد توجه قرار گیرند.

ورزش برای تقویت عضلات همسترینگ

تمرینات تقویت عضلات همسترینگ عبارتند از:

• کرل همسترینگ
• وزن بدن
• حرکت کرم
• راه رفتن خرچنگی
• تقویت عضلات همسترینگ با کش
• حرکت کنار بدن
• پیچیدن کش به شکل x
• توپ تعادل
• بالا بردن پاها
• کرل همسترینگ با توپ تعادل

کرل همسترینگ

کرل همسترینگ به سه صورت قابل انجام است:

1. کرل همسترینگ خوابیده
2. کرل همسترینگ نشسته
3. کرل همسترینگ با توپ تعادل

کرل همسترینگ خوابیده

در باشگاه، دستگاه‌های مختلف ورزش همسترینگ در دسترس هستند. یکی از رایج‌ترین آن‌ها کرل همسترینگ خوابیده است. شما روی یک نیمکت دراز می‌کشید و صورت خود را به سمت زمین و مچ پاهای خود را زیر یک غلتک نرم قرار می‌دهید.

وزنی را انتخاب کنید که به شما امکان می‌دهد تا ۱۲ تکرار را انجام دهید، اما وزن بیشتر را امتحان نکنید. پاهای خود را خم کنید، بازدم انجام دهید و انگشتانتان را به طرف پشت خود بکشید. دم انجام دهید و به موقعیت شروع بازگردید.

کرل همسترینگ نشسته

هدف گذاری کنید که از طیف کاملی از حرکت در زانوهایتان استفاده نمایید. کرل پای نشسته یکی دیگر از دستگاه‌های تقویت کننده همسترینگ است. بنشینید و پشت مچ پاهای خود را روی یک غلتک قرار دهید.

پد تعادلی را روی پای خود پایین بیاورید تا پاها را در طول تمرین در جای خود نگه دارد. پای خود را بچرخانید، بازدم انجام دهید و پای خود را به زیر خود بکشید. عمل دم انجام دهید و به آرامی به موقعیت شروع بازگردید.

کرل همسترینگ با توپ تعادل

کرل همسترینگ با توپ تعادل به طور دقیق روی همسترینگ تمرکز می‌کند و تاکید کمتری بر عضلات سرینی شما دارد. برای انجام این حرکت به پشت دراز بکشید و ساق پاها را روی توپ تعادل قرار دهید. عضلات سرینی خود را منقبض کنید و باسن خود را به سمت بالا فشار دهید تا یک خط مستقیم بین قفسه سینه و پاها ایجاد شود.

در حالی که پاهای شما توپ را به سمت درون عضلات سرینی می‌کشد، زانوهای خود را به آرامی خم کنید. همچنان باسن خود را بالا بیاورید تا پاشنه پاهای شما بالای توپ و سینه شما همراستا با زانوی‌تان قرار بگیرد. قبل از رفتن به نقطه شروع با حرکت کنترل شده، این موقعیت را برای یک لحظه نگه دارید. ۱۰ بار تکرار کنید.

حرکت کرل با توپ برای تقویت عضلات همسترینگ

شورای ورزش ایالات متحده توصیه می‌کند که با بالا بردن پای چپ خود به سمت آسمان و انجام کرل فقط با پای راست، و سپس تغییر سمت، شدت تمرین همسترینگ خود را افزایش دهید.

وزن بدن

وزن بدن شما برای افزایش قدرت عضلات همسترینگ کافی است. یک حرکت بالا بردن پا با راست گرفتن پاها انجام دهید، بدون این که وزن خود را روی پاهای‌تان بیندازید.

1. صاف بایستید و پاهای خود را زیر لگن قرار دهید.
2. دم انجام دهید
3. از کمر خود به جلو خم شوید و دستان خود را به انگشتان پا برسانید.
4. عمل بازدم انجام دهید
5. پشت خود را منقبض کنید و به موقعیت ایستاده بازگردید.

پل زدن با وزن بدن نیز قدرت همسترینگ شما را افزایش می دهد.

1. روی پشت دراز بکشید و زانوهای خود را خم کنید.
2. کف پا را صاف روی زمین قرار دهید.
3. بازدم انجام دهید
4. لگن خو را به سمت سقف بالا بکشید.
5. تا دو شماره نگه دارید و سپس در حالی که باسن خود را به سمت زمین پایین می‌آورید، عمل دم انجام دهید.

حرکت کرم

مراحل انجام حرکت کرم عبارت است از:

1. وضعیت شنا را به خود بگیرید.
2. با پاها به طرف دست‌ها راه بروید تا کششی را در پشت پاها احساس کنید.
3. پاها را صاف نگه دارید.
4. با دست‌ها به سمت جلو بروید تا به وضعیت شنا برگردید.
5. پاها را صاف نگه دارید.
6. برای فاصله مشخصی ادامه دهید.

حرکت کرم برای تقوییت عضلات همسترینگ

راه رفتن خرچنگی

مراحل انجام حرکت راه رفتن خرچنگی به شرح زیر است:

1. روی زمین بنشینید به گونه‌ای که کمر شما به سمت زمین باشد.
2. دست‌ها را روی زمین و زیر شانه‌ها و پاها را روی زمین و زیر زانوها قرار دهید.
3. بازوها را باز کنید و لگن را به سوی بالا بلند کنید.
4. تا فاصله مشخص شده ای به عقب راه بروید.

راه رفتن خرچنگی برای تقویت عضلات همسترینگ

تقویت عضلات همسترینگ با کش

کش تمرین مقاومتی یک ابزار آموزشی ارزان قیمت است. اگر به لاتکس حساسیت دارید، برای ایمنی خود یک کش بدون لاتکس خریداری کنید. شورای ورزش آمریکا دو تمرین کشی برای تقویت همسترینگ پیشنهاد می‌کند:

1. کرل ایستاده
2. کرل دمر

کرل ایستاده با کش

مراحل انجام حرکت کرل ایستاده با کش به شرح زیر است:

1. یک انتهای کش خود را به یک پایه پایدار مانند یک دیرک، پایه میز یا پایه نیمکت وصل کنید.
2. برای کرل ایستاده، انتهای دیگر کش را دور مچ طرف راست خود قرار دهید.
3. به سمت پایه بایستید و وزن بدن خود را بر روی پای چپ خود قرار دهید.
4. بازدم انجام دهید.
5. زانوی راست خود را خم کنید و پای راست خود را به طرف عقب بکشید.
6. دم انجام دهید و به آرامی به موقعیت شروع بازگردید.
7. همان تعداد تکرار را روی پای دیگر انجام دهید.

کرل درازکش با کش

مراحل انجام حرکت کرل درازکش با کش به شرح زیر است:

1. دمر روی زمین دراز بکشید و سر خود با فاصله از پایه قرار دهید.
2. کش را به مچ پا متصل نگه دارید.
3. بازدم انجام دهید و در حالی که پای خود را به طرف عقب بالا می‌آورید، زانوهای خود را خم کنید.
4. بالای ران بر روی زمین نگه دارید.
5. عمل دم انجام دهید و به آرامی به موقعیت شروع بازگردانید.

حرکت کنار بدن

اگر حدود ۱۰ فوت فضا برای کار کردن دارید، حرکت جانبی کش مقاومت را امتحان کنید. این یک حرکت عالی است که عضلات اصلی پاها را درگیر می‌کند و
در عین حال ماهیچه‌های کوچکتر و ثبات‌دهنده را هدف قرار می‌دهد که مسئول محافظت از شما در برابر آسیب دیدن در طول تمرینات می‌باشد. مراحل انجام این حرکت به شرح زیر است:

1. یک کش مقاومتی را دور مچ پاهای خود حلقه کنید.
2. پاهای خود را به اندازه کافی باز کنید تا کش را در محل نگه دارید.
3. در وضعیت اسکات پایین بیایید.
4. یک پا را به سمت کنار بدن و مخالف جهت مقاومت کش بکشید و به سمت آن جهت به حرکت ادامه دهید.
5. در حالی که بر عضلات پای شاخص تمرکز می‌کنید، پس از ۱۰ گام، همان تعداد تکرار را در جهت مخالف روی پای دیگر انجام دهید.
6. به طور کلی سه دور این حرکت را تکرار نمایید.

حرکت کنار بدن برای تقویت عضلات همسترینگ

پیچیدن کش به شکل x

برای حرکتی که خارج ران شما را حرکت می‌دهد و در عین حال عضلات سرینی را درگیر می‌کند، حرکت پیچیدن کش به شکل X را امتحان کنید. با استفاده از این حرکت شما می‌توانید یک تمرین پای کامل را داشته باشید در حالی که ثبات درونی خود را بهبود می‌دهید. مراحل انجام این حرکت عبارت است از:

1. روی زمین و در یک موقعیت V بنشینید.
2. یک کش به شکل X دور عضله چهارسر و در زیر ران‌هایتان ببندید.
3. پاهای خود را تا یک فوت از زمین جدا کنید و آنها را به سمت بالا بکشید.
4. در حالی که کش را محکم نگه داشته‌اید پاهای خود را بالا نگه دارید و تمرین را ۱۵ بار تکرار کنید.

حرکت پیچیدن کش به شکل X برای تقویت عضلات همسترینگ

توپ تعادل

توپ ورزشی تعادل، ابزار دیگری برای افزایش قدرت همسترینگ است. شبیه به پل زدن با وزن بدن، کرل همسترینگ با توپ تعادلی از یک موقعیت دراز کش روی کمر شروع می‌شود. مراحل انجام این حرکت به شرح زیر است:

1. پاها را صاف کنید و پای خود را روی توپ بگذارید.
2. پاشنه خود را بر روی توپ قرار دهید و انگشتانتان را رو به سمت سقف بالا ببرید.
3. بازوهای خود را روی زمین در یک خط راست نسبت به شانه‌ها باز کنید.
4. لگن خود را بالا بیاورید تا جایی که بدنتان از شانه‌ها تا پاشنه‌ها در یک خط راست باشند.
5. بازدم انجام دهید، زانوهای خود را خم کنید و توپ را به سمت بدن خود بکشید.
6. دم انجام دهید، پاهای خود را صاف کنید و توپ را از بدن خود دور کنید.

بالا بردن پاها

بالا بردن پا روی توپ تعادل عمدتا عضلات همسترینگ شما و به میزان کمتری عضلات کمر شما را هدف قرار می‌دهد. مراحل انجام این حرکت عبارت است از:

1. با قرار دادن توپ تعادل روی یک سطح پایدار، بدن خود را به جلو بکشید تا باسن‌تان روی وسط توپ قرار بگیرد.
2. با قرار دادن دست‌های خود روی زمین و مستقیما زیر شانه‌های خود، بالا تنه خود را نگه دارید.
3. پاهای خود را در پشت خود بازکنید به طوری که بدن شما از سر تا پاشنه در یک خط راست باشد.
4. بدون خم کردن کمر و یا خم کردن زانو، پای چپ خود را تا جایی که ممکن است به سمت سقف بالا بیاورید.
5. تا ۵ شماره نگه دارید و سپس پای چپ خود را پایین بیاورید و پای راست را بالا ببرید.
6. هنگامی که به راحتی می‌توانید ۲۰ تکرار را با هر پا انجام دهید، با بالا بردن دست مخالف خود به موازات زمین در حال بالا بردن پا، تمرین را شدیدتر کنید.

حرکت بالا بردن توپ برای تقویت عضلات همسترینگ