بیماری های لثه

بیماری لثه عبارت است از التهاب خط لثه که می‌تواند با گسترش، روی استخوانی که تکیه ­گاه دندان است هم تاثیر بگذارد. سه مرحله بیماری لثه ( از کمترین تا شدیدترین حالت ) عبارتند از :ژنژیویت، پریودنتیتیس و پریودنتیتیس پیشرفته.

بیماری­ های لثه می­تواند بدون درد باشد؛ به همین دلیل هم باید برای تشخیص آن‌ها هوشیار بود. علائم زیر برای تشخیص این بیماری مهم است:

    خونریزی آسان لثه هنگام استفاده از نخ ­دندان و مسواک
    لثه­ های قرمز، حساس و متورم
    لثه ­­هایی که از دندان عقب نشینی کرده‌اند
    بوی بد دهان که از بین نمی­رود و یا وجود مزه بد در دهان
    لق شدن دندان‌ها
    تغییر شکل به هم رسیدن ‌دندان‌ها
    تغییرات در احساس راحتی دندان­ مصنوعی
    وجود چرک قابل مشاهده در اطراف دندان‌ها و لثه‌ها
    درد خفیف یا شدید هنگام جویدن غذا
    دندان­هایی که شدیدا به دمای سرد و گرم حساس هستند

علت

وجود باکتری در پلاک­ دندان، که نوعی غشای بی­رنگ است که به صورت مداوم بر روی دندان ایجاد می شود، باعث ایجاد بیماری لثه می­شود. اگر این پلاک­ها برداشته نشوند، رسوب کرده و باعث ایجاد جرم­ دندان می­شوند. علاوه بر این، پلاک‌های دندانی باز هم بر روی این رسوبات سخت تشکیل می‌شوند. این رسوب ها با نخ ­دندان و مسواک از بین نمی­روند و باید از جرمگیری برای تمیز کردن ‌آن‌ها استفاده کرد.
پیشگیری

مسواک زدن و نخ دندان کشیدن صحیح می‌تواند تا حد زیادی بیماری‌ لثه را کنترل کند. استفاده از خمیردندان یا دهانشویه ضد­ باکتری به از بین بردن باکتری و کم کردن پلاک‌های ­دندانی کمک می­کند. از بین بردن پلاک‌های دندانی، کلید پیشگیری از بیماری لثه و سلامتی دهان و دندان است.
تشخیص

اگر این پلاک‌ها هر روز با مسواک یا نخ دندان پاک نشوند به مرور سفت‌تر شده و سطحی غیرقابل برداشت به نام جرم و یا رسوب­ دندانی را ایجاد می‌کند که عامل تجمع بیشتر پلاک‌ها می‌شود. باکتری ­های پلاک ­دندان می­توانند لثه و دندان‌ها را عفونی کرده و به تدریج، بافت لثه و استخوانی که دندان را نگه­ می­ دارد را تحت تاثیر قرار دهند. بیماری­ لثه سه مرحله دارد:

    مرحله اول- ژنژیویت: اولین مرحله در بیماری­ لثه، التهاب آن است که علت ایجاد آن جمع شدن پلاک‌های دندانی در اطراف خط لثه است. ممکن است در هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن، متوجه قرمزی و تورم لثه‌ها یا خونریزی خفیف آن‌ها شوید. در این مرحله اثرات بیماری برگشت‌پذیرند، چرا که استخوا­ن­ دندان و بافت هم بند آن که دندان را در سر جای خود نگه می دارند، هنوز آسیبی ندیده ­اند.
    مرحله دوم- پریودنتیتیس: در این مرحله استخوان­ دندان و بافت هم بند اطراف که دندان را در سر جای خود نگه می‌دارند، هر دو به صورت غیر قابل برگشت ­پذیری آسیب دیده ­اند. در این صورت بین لثه‌ و دندان‌ها فضای خالی ایجاد می شود که به آن پاکِت گفته می‌شود و رشد و نفوذ پلاک‌ها در زیر خط لثه را افزایش می‌دهد. درمان تخصصی پریودنتال و رعایت بهداشت فردیِ دهان و دندان، می­تواند از آسیب بیشتر به لثه، بافت همبند و استخوان جلوگیری کند.
    مرحله سوم- پریودنتیتیس پیشرفته: در حالت پیشرفته بیماری لثه، بافت و استخوان دندان در حال تخریب شدن هستند که این امر باعث لق شدن دندان‌ها یا جابجایی ‌آن ها می‌شود. این مسئله بر روی توانایی گاز زدن و غذا خوردن و حتی صحبت کردن بیمار تاثیر منفی می­ گذارد. اگر با درمان‌های پریودنتال تهاجمی نتوان دندان­ها را نجات داد، ممکن است دندانپزشک مجبور به کشیدن دندان‌ها شود. در این صورت دندانپزشک روش­های جایگزینی مختلفی برای دندان‌های کشیده شده به شما پیشنهاد می‌کند.

درمان

تنها راه رهایی از پلاک ­دندانی که به جرم تبدیل شده است مراجعه به دندانپزشک و جرمگیری تخصصی است. با بررسی مرتب دندان و سالانه دو بار مراجعه به دندانپزشک، می‌توان بیماری­ لثه را در مراحل اولیه تشخیص داد و از پیشرفت و تبدیل شدنش به بیماری بسیار جدی تر پیشگیری کرد.

اگر بیماری پیشرفته باشد از روش‌های درمانی اسکیلینگ و روت پلنینگ (جرمگیری عمیق دندان)، استفاده کرد تا عفونت لثه و پاکِت های پریودنتال را درمان نمود. دندانپزشک از دستگاه جرم­گیر فراصوت استفاده می­کند تا پلاک ­دندان، جرم ­دندان و باقی‌مانده های غذایی را از اطراف لثه پاک کرده و دندان و سطوح ریشه را جرمگیری می­کند تا از سالم بودن آن‌ها اطمینان پیدا کند. بعضا از روش­های درمانی با لیزر هم برای از بین بردن جرم­ دندان استفاده می­شود. اگر پاکِت‌های پریودنتال از ۵ میلی­متر عمیق‌تر باشند، یعنی اگر به پریودنتیتیس متوسط یا شدید مبتلا باشید، در این صورت، متخصص بیماری‌های لثه برای کم کردن این پاکِت‌ها، جراحی لثه را انجام داده و برای بازگرداندن استخوان‌های از دست رفته از جراحی پیوند استخوان استفاده می‌کند.
بیماری های مرتبط

به گفته مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC)، محققان ارتباط احتمالی بین بیماری­های لثه و دیگر بیماری­های جدی را کشف کرده ­اند. برای مثال اگر مبتلا به بیماری دیابت هستید، احتمال بیشتری دارد که به بیماری­های عفونی دیگر از جمله بیماری پریودنتال مبتلا شوید. بر اساس گزارشات این سازمان، بیماری های لثه ممکن است با مشکلات دیگر در بدن مرتبط باشد. تحقیقاتی که اخیرا منتشر شده است وابستگی بین عفونت­های دهانی و دیگر بیماری­ها مانند دیابت، بیماری­های قلبی عروقی و سکته را نشان می‌دهد. تحقیقات بیشتری در این زمینه در حال انجام است تا این وابستگی‌ها را به صورت دقیق مورد بررسی قرار دهد.

دندان قروچه

دندان قروچه نام بیماری است که با نام براکسیسم یا به هم فشردن دندان‌ها نیز شناخته ‌می‌شود. این بیماری بسیار متداول بوده و برای نمونه، در ایالات متحده حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون کودک و بزرگسال به این مشکل دچار هستند.

اگر هر کدام از این علائم را در خود مشاهده کردید، این احتمال وجود دارد که شما هم به این بیماری مبتلا باشید:

    انقباض آهنگ دار عضلات فک
    صدای سایش در شب که ‌می‌تواند خواب کسی را که در اتاق شما ‌می‌خوابد مختل کند
    سفتی یا دردناکی عضلات فک
    صدای تق تق مفصل گیجگاهی-فکی
    درد طولانی مدت در صورت
    دندان‌های آسیب دیده، شکسته شدن مواد پر کننده دندان و جراحت لثه‌ها
    سر درد
    ایجاد ورم  که اغلب در گوشه فک پایینی بوده و از فشردن دندان‌ها بر روی هم ناشی ‌می‌شود.

علت

برخی متخصصان دندان قروچه را به عنوان یک عادت به شمار ‌می‌آورند در حالی که برخی دیگر آن را ناشی از عوامل زیر ‌می‌دانند:

    استرس، اضطراب، نا امیدی و خشم
    ناهنجاری دندانی یعنی وقتی که دندان‌ها و فک‌ها به درستی روی هم قرار نمی‌گیرند
    علامت برخی بیماری‌های نادر اعصاب و عضلات در صورت
    در موارد خاص، ‌می‌تواند عوارض جانبی برخی دارو‌هایی باشد که برای درمان افسردگی تجویز ‌می‌شوند. این دارو‌ها شامل پروزاک (فلوکستین)، زولوفت (سرترالین) و پاکسیل (پاروکستین) هستند.
    یکی از عوارض بیماری‌های‌ هانتیگتون یا پارکینسون

پیشگیری

اگر دندان قروچه ناشی از استرس باشد، روش‌های ریلکسیشن ‌می‌تواند به شما کمک کند. همچنین کم کردن مصرف تنباکو و کافئین نیز ‌می‌تواند ایده خوبی باشد.
تشخیص

ممکن است افرادی که به دندان قروچه مبتلا هستند خودشان از این عادت آگاه نباشند زیرا این حالت اغلب در زمان خواب اتفاق ‌می‌افتد. دندان قروچه ‌می‌تواند تاثیر زیادی بر روی سلامت دهان بگذارد و منجر به ساییدگی دندان‌ها و ایجاد اختلالات مفصل گیجگاهی-فکی شود. اگر حس ‌می‌کنید مشکل دندان قروچه دارید حتما باید با دندانپزشک مشورت کنید.
درمان

ساده ترین راه حل برای این بیماری، استفاده از نایت گارد یا محافظ دندانی است که وقتی خواب هستید مانع از ساییده شدن دندان‌ها ‌می‌شود. علاوه بر این ممکن است دندانپزشک شما مجبور شود دندان‌های آسیب دیده را با استفاده از مواد پر کننده یا روکش‌های دندانی ترمیم کند تا بتواند شکل و اندازه مناسب آن‌ها را حفظ کند.

برای افرادی که در طول روز هم با این مشکل مواجه هستند ‌می‌توان از بازخورد زیستی(Biofeedback) استفاده کرد. در این روش، با استفاده از ابزار‌های الکترونیکی که فعالیت عضلات را اندازه گیری ‌می‌کنند، به افراد آموزش داده ‌می‌شود تا زمانی که تمایل به فشردن دندان‌ها برای آن‌ها بیش از حد شدید شد، چگونه ‌می‌توانند فعالیت عضلانی را کم کنند. علاوه بر این، تحقیقات نشان داده برای افرادی که در زمان خواب از دندان قروچه رنج ‌می‌برند، استفاده از هیپنوتیزم ‌می‌تواند مفید باشد.
بیماری‌های مرتبط

افرادی که از دندان قروچه شدید رنج ‌می‌برند در معرض خطر شکستن دندان‌ها یا آسیب دیدن مواد پرکننده دندان قرار دارند. فشردن یا به هم ساییدن دندان‌ها ‌می‌تواند باعث از بین رفتن تدریجی لایه خارجی مینای دندان شود که در نهایت منجر به افزایش حساسیت دندان‌ها ‌می‌شود. دندان قروچه شدید منجر به موارد زیر شده است:

    برخی موارد اختلال در عملکرد فک که به آن اختلالات مفصل گیجگاهی-فکی(TMJD) نیز گفته ‌می‌شود
    سر درد
    درد بی دلیل در ناحیه صورت
    احساس ناراحتی در هنگام غذا خوردن، گاز زدن یا صحبت کردن

فوریت‌های دندانپزشکی و ایمنی در هنگام ورزش

منظور از فوریت‌های دندانپزشکی، هر گونه ضربه به دهان است به طوری که باعث پارگی و خونریزی لثه‌ها، کنده شدن دندان‌ها و یا حتی شکسته شدن آن‌ها شود. چنین شرایطی به مراجعه فوری به دندانپزشک نیاز دارد.


پس از ضربه ای که به دهان وارد ‌می‌شود باید بلافاصله به دندانپزشک مراجعه کنید تا او تشخیص دهد آیا به اقدامات درمانی بعدی نیازی هست یا خیر. برای این کار، دندانپزشک ناحیه آسیب دیده را معاینه کرده و در صورت لزوم، از آن ناحیه عکس رادیولوژی مناسب تهیه ‌می‌کند.

اگر به خاطر شکستن، ترک برداشتن یا خرد شدن دندان‌ها احساس درد ‌می‌کنید، ‌می‌توانید از مسکن‌های بدون نیاز به نسخه استفاده کنید. اگر توانستید، هر بخشی از دندان را که شکسته شده پیش خود نگه داشته و با خود پیش دندانپزشک ببرید.
علت

آسیب‌های دهانی، چه در اثر یک تصادف باشند و چه در اثر گاز زدن تکه ای از غذای سفت، ‌می‌توانند باعث شوند تا دندان شما ترک برداشته، خرد شده و یا به طور کامل کنده شود.
پیشگیری

اگر در رشته ورزشی فعالیت ‌می‌کند که برخورد‌های فیزیکی در آن عادی است، استفاده از محافظ دهانی ‌می‌تواند جلوی ضربه و آسیب دیدن دندان‌هایتان را بگیرد. محافظ‌های دهانی تقریبا در همه فروشگاه‌های لوازم ورزشی موجود هستند اما برای این که محافظ دندان کاملا اندازه دهان باشد ‌می‌توانید با دندانپزشک خودتان هماهنگ کنید تا محافظ دهانی مناسب برای شما را بسازد.

برای محافظت از دندان‌ها در حین غذا خوردن، سعی کنید شکلات‌های سفت یا یخ را گاز نزنید.
تشخیص

اگر در اثر آسیب دیدگی، دندانتان به صورت کامل از جای خودش خارج شد، دندان کنده شده را هر چه سریع تر پیش دندانپزشک خودتان ببرید. ممکن است بتوان دندان کنده شده را از طریق درمانی که به آن ایمپلنت مجدد گفته ‌می‌شود، در جای خود قرار داد.
پیچیدگی ها

عفونتی که درمان نشود ‌می‌تواند به بافت لثه مجاور دندان‌های دیگر سرایت کرده و وارد استخوان فک شود. حتی ممکن است عفونت به بخش‌های دیگر بدن سرایت کند که منجر به مشکلات و بیماری‌های مختلف دیگری ‌می‌شود. نشانه‌های عفونت، تورم در اطراف محل دندان شکسته شده و بافت اطراف آن، درد متناوب و گاهی اوقات تب کردن هستند.
بیماری های مرتبط

اگر فوریت‌های دندانپزشکی به طور مناسب مداوا نشوند، ‌می‌توانند مشکلات جدی دیگری را ایجاد کنند. برای مثال، دندان شکسته شده ‌می‌تواند باعث ایجاد ترک خوردگی در دندان شود یا دندان پوسیده ‌می‌تواند باعث ایجاد سوراخی در دندان شود. در هر دو حالت، دندان در معرض باکتری‌ها و پوسیدگی بیشتر قرار ‌می‌گیرد. ضربه به فک یا شکستگی احتمالی آن به مراقبت فوری دنداپزشک در مطب و یا در اتاق اورژانس نیاز دارد.

آفت دهان و عفونت

به طور کلی آفت‌های مختلفی می‌توانند در اطراف دهان یا درون آن شکل بگیرند. برخی از این آفت‌ها دردناک  هستند، برخی دیگر چندش آورند و برخی هم ممکن است خود از علائم بیماری‌های جدی‌تری باشند. اگر آفت دهانتان تا ۱۰ روز از بین نرفت، به دندانپزشک مراجعه کنید. اگر احتمال می‌دهید آفت عفونت کرده، حتما به دندانپزشک مراجعه کنید تا از پیچیدگی‌های احتمالی بعدی جلوگیری کنید.


در زیر به برخی از آفت های متداول بافت نرم دهان و توصیه‌های انجمن دندانپزشکان آمریکا اشاره شده است:

    سوزش دهان: سندرم سوزش دهان، احساس سوزشی است که در نقاط مختلف دهان، زبان، لثه، کام دهان، داخل گونه‌ها، و حتی قسمت­های گلو قابل احساس است و ممکن است ماه­ها و حتی سال­ها ادامه داشته باشد.
    کاندیدیاز یا برفک: عفونت قارچی است که به دلیل رشد بیش از حد مخمرها، داخل دهان و یا گلو اتفاق می­افتد. علائم این عفونت عبارتند از: گلودرد، نقاط سفید روی زبان یا درون دهان، مشکل در بلعیدن غذا و ترک خوردن گوشه دهان.
    آفت ­دهانی: زخم­های آفتی معمولا به صورت مرکز سفید و زرد که اطرافشان قرمز است، دیده می­شوند. آنها ممکن است روی زبان، داخل گونه‌ها، روی لب‌ها، روی لثه و نقاط دیگر در دهان، به صورت تکی و یا در تعداد زیاد ایجاد شوند. آفت‌ها واگیردار نیستند.
    تب­خال: تب­خال نوعی بیماری ویروسی است که به شکل مجموعه‌ای از تاول‌های قرمز دردناک در بیرون دهان دیده می‌شود. این بیماری معمولا در اطراف لب‌ها رخ می‌دهد اما امکان مشاهده آن در زیر چانه و حتی زیر بینی نیز وجود دارد. این تاول‌ها به شدت واگیردار هستند و ممکن است از هم باز شده و عفونت درونشان به بیرون منتقل شود و به این ترتیب عفونت را گسترش دهند. این تاول‌ها به مرور خشک می‌شوند تا در نهایت بهبود یابند.
    لوکوپلاکی یا سفیدکژنه: این بیماری به صورت ناحیه‌ای سفید و یا طوسی رنگ در داخل گونه، روی زبان و یا در کف دهان دیده می‌شود. لوکوپلاکی معمولا دردناک و واگیردار نیست.
    سیالادنیت: این عفونت باکتریایی زمانی رخ می­دهد که وقفه ­ای در گردش بزاق از غددبزاقی به داخل دهان ایجاد می­شود. در این صورت غددبزاقی متورم و دردناک و سفت می‌شوند. در صورتی که عفونت گسترش پیدا کند ممکن است علائمی همچون تب و لرز و بی­قراری و ضعف تجربه شود.
    آبسه دندان: این حالت زمانی اتفاق می­افتد که در عصب دندان، عفونت باکتریایی وجود داشته باشد. علائم آبسه دندان، درد شدید در دندان و حساسیت به سردی و گرمی مواد غذایی، تب و تورم غدد لنفاوی است.

علت

    سوزش دهان: علت اصلی آن کاملا مشخص نیست اما برخی از عوامل ایجاد آن کمبود مواد مغذی، خشکی دهان، برفک دهانی، دیابت، تغییرات هورمونی، داروهای خاص و اضطراب یا افسردگی هستند.
    کاندیدیاز یا برفک: به دلیل وجود نوعی قارچ ایجاد شده و معمولا زمانی که سیستم ایمنی بدن ضعیف شده باشد، رخ می­دهد. برخی از داروها مانند داروهای استروئیدی یا داروهای بیماری سرطان ممکن است خطر ابتلا به این عفونت را افزایش دهند. آنتی بیوتیک‌ها نیز خطر ابتلا به این عفونت را افزایش می­دهند، زیرا می­توانند توازن طبیعی باکتری‌ها را در دهان تغییر دهند.
    آفت­ دهانی: علت دقیق آن ناشناخته است اما ضربه­ و آسیب به دهان و یا بافت نرم داخل دهان ممکن است از دلایل آن باشد. سایر علل احتمالی، حساسیت غذایی، غذاهای تند یا شور یا اسیدی، کمبود ویتامین B، تغییرات هورمونی و استرس هستند.
    تب­خال: تب­خال به دلیل وجود ویروس هرپس سیمپلکس HSV-1 ایجاد می­شود و به شدت واگیردار است. ابتلا به این ویروس در ابتدا با علائمی شبیه به سرماخوردگی و آنفلونزا همراه است و می‌تواند زخم‌های دردناکی را در دهان به وجود بیاورد. هیچ درمان قطعی­ برای ویروس هرپس سیمپلکس وجود ندارد. این ویروس ممکن است با تب، استرس، حساسیت، قاعدگی، خستگی و حتی در معرض نور خورشید قرارگرفتن، مجددا فعال ­شود.
    لوکوپلاکی یا سفیدکژنه: از دلایل ایجاد آن می‌توان به آزردگی­ های هنگام پرکردن، روکش و پروتزهای نامناسب اشاره کرد. علل دیگر لوکوپلاکی، مصرف دخانیات، HIV یا ایدز و ویروس اپستین بار هستند. گاهی اوقات لوکوپلاکی با سرطان دهان مرتبط است، پس در صورتی که متوجه چنین نواحی در دهان خود شدید، مهم است که به دندانپزشک مراجعه کنید. در صورتی که ناحیه مورد نظر، مشکوک باشد ممکن است دندانپزشک توصیه کند تا از آن ناحیه نمونه برداری (بیوپسی) انجام شود.

    سیالادنیت: عفونت باکتریایی غدد بزاقی است و می­تواند حاد و مزمن بوده و به دفعات زیاد ایجاد شود. چرک و عفونت ممکن است از طریق غدد بزاقی به دهان منتقل شود. این عفونت اغلب در غده پاروتید ایجاد می‌شود.
    آبسه ­دندان: آبسه دندان زمانی ایجاد می­شود که باکتری­ها به پالپ دندان، عصب و رگ­های خونی دندان حمله می­کنند به این صورت که باکتری بعد از ورود به پالپ به ریشه دندان گسترش می­یابد. این عفونت باکتریایی باعث درد، بوی بد دهان و تورم می‌شود؛ چون التهاب در فضای تنگی ایجاد می­شود، باعث می‌شود تا چرک و عفونت وارد پاکِتی در نوک ریشه شود.

پیشگیری

مراجعه منظم به دندانپزشک، احتمال تشخیص زودرس هرگونه زخم و عفونت مشکوک را افزایش می‌دهد. علاوه بر این سعی کنید علائم هر کدام از زخم‌های دهانی و مراقبت‌های لازم برای هر کدام را یاد بگیرید.
تشخیص

برای تشخیص این زخم­ها و مشکلات، دندانپزشک داخل دهان، زبان و غدد بزاقیتان را با دقت زیاد بررسی می­کند. باید به یاد داشت که اگرچه بسیاری از این زخم­ها و عفونت­ها بی ­خطر هستند، اما این شرایط در مورد همه آن‌ها صدق نمی‌کند. به همین دلیل هم مهم است که حتما مشکلات خود را با دندانپزشک در میان بگذارید.
درمان

    سوزش دهان: می‌توان داروهایی را برای کم کردن اثر علل ایجاد سندرم سوزش دهان تجویز کرد. در عین حال می­توان با پرهیز از نوشیدنی های الکلی، مصرف دخانیات و غذاها و نوشیدنی‌های تند و اسیدی و در نهایت، دوری از استرس، علائم ناشی از این بیماری را کاهش داد.
    کاندیدیاز یا برفک: این بیماری با داروهای ضدقارچ درمان می­شود. این بیماری بیشتر در بیماران مبتلا به ایدز یا پس از روش‌های درمانی سرطان، پیوند عضو، دیابت و کسانی که از دندان‌های مصنوعی استفاده می‌کنند دیده می­شود.
    آفت­ دهانی: این آفت‌ها معمولا تا حداکثر دو هفته به صورت خود به ­خود درمان می­شوند. اگر این آفت‌ها دردناک باشند، بی حس کننده‌های سطحی و دهان­شویه ­های ضد میکروبی می‌توانند درد را به صورت موقت از بین ببرند.
    تب­خال: تاول‌های این بیماری اکثرا تا یک هفته درمان می­شوند. بی حس کننده‌های سطحی بدون نسخه می‌توانند درد این تاول‌ها را کاهش دهند. دندانپزشک ممکن است برای شما داروهای ضد ویروس تجویز کند تا زمان التیام این تاول‌ها را کاهش دهد.
    لوکوپلاکی یا سفیدکژنه: درمان با شناسایی منبع آزردگی شروع می­شود. وقتی عامل ایجاد آزردگی از بین رفت (مثلا با صاف کردن سطح ناصاف یک دندان، تعمیر بریس‌های ارتودنسی یا پروتز‌ها و یا ترک مصرف دخانیات)، این نواحی به مرور از بین می‌روند.
    سیالادنیت: قدم­ اول در درمان این بیماری، آبرسانی است، سپس دندانپزشک با تجویز آنتی بیوتیک‌ها، باکتری‌ها را از بین می‌برد. درصورتی که نتیجه­ ای حاصل نشد، ممکن است لازم باشد با کمک جراحی، غده باز شده و به طور کامل خشک شود.
    آبسه­ دندان: عصب کشی عفونت را از بین برده و دندان را نجات می‌دهد. اما اگر دندانپزشک موفق به نجات دندان نشد، دندان را کشیده و آبسه را خارج می­کند، تا عفونت از بین برود. در ادامه برای بیمار آنتی بیوتیک تجویز می‌شود تا از عفونت باکتریایی جلوگیری شود.

 
بیماری های مرتبط

اگرچه بیشتر آفت های دهانی بی­خطر هستند و خیلی سریع درمان می­شوند اما برخی از آن‌ها جدی بوده و در موارد نادر، از علائم سرطان دهان هستند. به نواحی سفید و یا قرمز داخل دهان، توده ­هایی که شاید در دهانتان ایجاد شده­اند و یا ضخیم شدن بخشی از بافت نرم اطراف دهان توجه کنید. از دیگر علائم این نوع سرطان می‌توان به درد در زبان، لق شدن دندان‌ها، درد فک، مشکل در جویدن و بلعیدن غذا و حتی گلودرد اشاره کرد. سرطان دهان می­تواند در هر نقطه‌ای از دهان مانند لثه، لب‌ها، زبان، سقف دهان، کف دهان، بخش داخلی گونه‌ها و حتی گلو ایجاد شود.

خشکی دهان

خشکی ­دهان که نام علمی آن زروستومیا است، زمانی اتفاق­ می­افتد که شما بزاق کافی برای مرطوب نگه داشتن دهان ندارید.

همه ما دهانمان هر از چند گاهی خشک می‌شود. در این حالت شما حس ‌می‌کنید نمی‌توانید به درستی بزاق تولید کنید. نشانه‌های خشکی دهان عبارتند از:

    حس خشکی و چسبنده بودن دهان یا گلو
    مشکل در جویدن، بلعیدن، مزه کردن کردن یا صحبت کردن
    احساس سوزش در دهان
    خشک و سفت شدن زبان
    ترک خوردن لب‌ها
    تحریک لثه‌ها
    پوسیدگی بیشتر دندان‌ها
    زخم‌های دهانی
    بوی بد دهان

علت

خشکی دهان زمانی ایجاد می­شود که غددی که در دهان بزاق ایجاد می­کنند به درستی کار نمی­کنند. برخی از علت‌های معمول اختلال در عملکرد این غدد عبارتند از: استرس، عصبی بودن، استفاده از برخی داروها، بالارفتن سن، درمان سرطان (شیمی­ درمانی و پرتودرمانی)، ابتلا به بیماری­های خودایمنی مانند سندرم شوگرن، سیگار کشیدن و استفاده از متامفتامین(شیشه).

سندرم شوگرن بیماری حادی است که در آن سلول­های سفید خون به غدد تولید کننده رطوبت در بدن یعنی غدد اشکی در چشم‌ها و غدد بزاق در دهان، حمله می­کنند.

سندرم شوگرن می­تواند باعث بروز خشکی­ دهان و چشم، خستگی و درد مفصلی شود. همچنین  این بیماری می­تواند باعث اختلال در عملکرد سایر اعضای بدن مانند کلیه­ها، سیستم گوارشی، عروق­خونی، کبد، ریه­ ها، لوزالمعده و حتی سیستم عصبی مرکزی بشود.

مشکلاتی که سندرم شوگرن در دهان و دندان ایجاد می­کند شامل خشکی دهان، تورم غدد بزاقی دهان، افزایش سرعت پوسیدگی دندان‌ها و بیماری­های لثه است. بهداشت دهان و دندان خود را به خوبی رعایت کنید و به طور منظم برای جرمگیری نزد دندانپزشک بروید.

 
پیشگیری

چند راه مختلف برای به حداقل رساندن اثر خشکی دهان وجود دارد:

    مصرف مکررِ آب و نوشیدنی های بدون­ شکر در طول وعده‌های غذایی
    پرهیز از مصرف نوشیدنی­ های کافئین­ دار مانند قهوه، چای و نوشابه ­های انرژی­ زا
    مشورت با دندانپزشک برای استفاده از محصولات بهداشت دهانی که به مرطوب کردن دهان کمک می­کنند
    جویدن آدامس‌های بدون قند و یا مکیدن آبنبات­ های بدون قند مانند آبنبات­های با طعم نعنا و دارچین و مرکبات که باعث تحریک گردش بزاق می­شوند.
    اجتناب از مصرف تنباکو و الکل که باعث خشک شدن دهان می­شوند.
    به حداقل رساندن مصرف غذاهای تند و شور که باعث ایجاد درد در دهان‌های خشک می‌شوند.
    پرهیز از غذاهای شیرین و اسیدی
    استفاده از بخور در شب

تشخیص

تنها راه قطعی درمان خشکی­ دهان این است که علت اصلی آن­ درمان شود. اگر علت خشکی دهان، استفاده از دارو‌های خاص است باید با پزشک خود برای تغییر دارو یا مقدار مصرف آن صحبت کنید. اگر غدد بزاقی دهان به خوبی کار نمی‌کنند اما همچنان مقدار کمی بزاق تولید می‌کنند پزشک دارو‌هایی تجویز می‌کند که به عملکرد بهتر این غده‌ها کمک می‌کند.
درمان

برای درمان خشکی ­دهان باید علت ایجاد آن توسط پزشک و یا دندانپزشک مشخص شود.

    اگر خشکی ­دهان به دلیل مصرف دارویی خاص باشد، پزشکتان ممکن است دارو را تغییر داده یا میزان مصرف آن را کاهش دهد.
    اگر غدد بزاقی دهان به درستی کار نمی‌کنند اما هنوز می‌توانند کمی بزاق تولید کنند ممکن است پزشک یا دندانپزشک از بعضی داروها مانند قرص­های سالوژن و یا اوکساک، برای افزایش بزاق دهان استفاده کند.
    ممکن است دندانپزشکتان پیشنهاد دهد که از بزاق مصنوعی برای مرطوب نگه داشتن دهانتان استفاده کنید.

پیچیدگی ها

اگر خشکی­ دهان همیشه یا در بیشتر مواقع اتفاق بیفتد بسیار ناخوشایند است و ممکن است پیامد‌های جدی و خطرناکی برای سلامت دهان و دندان شما در پی داشته باشد. خشک­ شدن باعث تحریک بافت‌‌های نرم دهان می­شود که این مسئله باعث ایجاد التهاب شده و آن‌ها را در معرض عفونت قرار می‌دهد. بدون وجود اثر پاک کنندگی بزاق در دهان، پوسیدگی دندان‌ها و دیگر مشکلات دهان و دندان بسیار بیشتر می‌شوند. رسیدگی به دندان‌ها و لثه‌ها مسئله بسیار مهمی است. حتما روزی دوبار مسواک بزنید و روزی یک بار از نخ­ دندان یا تمیزکننده بین دندانی استفاده کنید تا پلاک­های دندانی و باقی‌مانده ­های غذایی را که بین دندان‌ها جا مانده‌اند  و مسواک به آن‌ها نمی‌رسد از دهان خارج کنید.

پلاک و جرم دندان

از آنجایی که باکتر­ی­ها همواره در داخل دهان رشد می­کنند، همه افراد دارای پلاک هستند. البته این پلاک‌ها لزوما با چشم دیده نمی‌شوند.

برخلاف پلاک‌ها، جرم دندان لایه‌ای از مواد معدنی است که اگر در بالای خط لثه قرار داشته باشد، دیدنش کار نسبتا آسانی است. متداول‌ترین نشانه جرم دندان، رسوبات زرد یا قهوه‌ای رنگی هستند که بین دندان‌‌های جلویی پایین و یا در خط لثه وجود دارند. تنها راه پاک‌سازی کامل دندان از این رسوبات، مراجعه به دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان برای انجام جرم‌گیری کامل است.

از آنجایی که باکتر­ی­ها همواره در داخل دهان رشد می­کنند، همه افراد دارای پلاک هستند. البته این پلاک‌ها لزوما با چشم دیده نمی‌شوند. اگر پلاک­ها از روی دندان و اطراف خط لثه جدا نشوند، باعث تورم و حساسیت در لثه­ ها می‌شوند که این امر خود باعث ایجاد بیماریِ ژنژیویت یا التهاب لثه (قرمزی، تورم و خونریزی لثه) میشود. اگر التهاب ­لثه درمان نشود به بیماری­ پریودنتال و حتی از دست دادن دندان منجر می­شود.

برخلاف پلاک‌ها، جرم دندان لایه‌ای از مواد معدنی است که اگر در بالای خط لثه قرار داشته باشد، دیدنش کار نسبتا آسانی است. متداول‌ترین نشانه جرم دندان، رسوبات زرد یا قهوه‌ای رنگی هستند که بین دندان‌‌های جلویی پایین و یا در خط لثه وجود دارند. تنها راه پاک‌سازی کامل دندان از این رسوبات، مراجعه به دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان برای انجام جرم‌گیری کامل است.
علت

مقدار زیادی از مواد غذایی که در طول روز از آنها استفاده می­کنیم، مدت زیادی پس از غذا خوردن نیز در دهان ما باقی می‌مانند. باکتری‌ها از بسیاری از این باقی مانده‌های غذایی (به خصوص قند‌ها و کربوهیدرات‌ها) برای رشد کردن و تکثیر شدن استفاده کرده و در عین حال، اسید‌هایی تولید می‌کنند که می توانند به سطح دندان آسیب بزنند. علاوه بر این، اگر هر روز از مسواک و نخ دندان به درستی استفاده نشود، پلاک‌ها و جرم دندان به مرور بیشتر و بیشتر می‌شوند. جرم دندان برای رشد پلاک‌ها، سطح بیشتر و چسبنده‌تری را در اختیارشان می گذارد.

اگر پلاک‌ها با مسواک زدن و نخ دندان کشیدن صحیح و منظم روزانه برداشته نشوند، به مرور بیشتر و بیشتر شده و باکتری‌های موجود می‌توانند علاوه بر در دندان و لثه، در بافت لثه و استخوان نگهدارنده دندان‌ها نیز عفونت ایجاد کنند.
پیشگیری

با رعایت بهداشت دهان و دندان مناسب، جلوگیری از تجمع پلاک‌ها کاری ساده است. اطمینان حاصل کنید که این‌ کار‌ها را انجام می‌دهید:

    روزی دوبار و هربار حداقل به مدت دو دقیقه به طور کامل مسواک بزنید تا پلاک‌ها از همه سطوح دندان‌ها جدا شوند.
    به طور روزانه از نخ دندان استفاده کنید تا پلاک‌های موجود در بین دندان‌ها و زیر خط لثه را که مسواک معمولی به آن‌ها دسترسی ندارد، خارج کنید.
    مصرف غذا‌های قندی یا نشاسته‌دار، به خصوص میان وعده‌های چسبنده را محدود کنید.
    حداقل سالی دوبار برای معاینه و جرم‌گیری دندان به دندانپزشک مراجعه کنید.

مسواک زدن صحیح، به خصوص با خمیردندان‌های ضد جرم و همچنین نخ دندان کشیدن برای کاهش تجمع پلاک و جرم در دهان ضروری هستند. اما اگر جرم تشکیل شود، فقط با کمک یک دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان و از طریق جرم‌گیری میتوان آن را از بین برد.
درمان

فرآیند از بین بردن جرم دندان، جرم‌گیری یا اسکیلینگ(Scaling) نام دارد. در این فرآیند، دندانپزشک با کمک ابزارهای مخصوص دستی یا فراصوت(اولتراسونیک) و کورت­ها، پلاک و جرم دندان‌ها در بالا و پایین خط لثه را از بین می‌برند.
بیماری های مرتبط

اگر پلاک­ و جرم دندان درمان نشوند، به بیماری‌های مختلفی مانند پوسیدگی دندان، بیماری­های لثه و از دست ­دادن دندان منجر می­شوند. برای پیشگیری، لازم است که روزانه دو بار مسواک زده و روزی یک بار هم نخ دندان بکشید و همچنین برای معاینه و در صورت نیاز جرم‌گیری، به طور منظم به دندانپزشک خود مراجعه کنید.

پوسیدگی دندان

پوسیدگی دندان که به آن حفره‌های دندانی نیز گفته ‌می‌شود، زمانی اتفاق ‌می‌افتد که انواع خاصی از باکتری‌ها، اسیدی را تولید ‌می‌کنند که مینای دندان و لایه زیرین آن یعنی عاج دندان را نابود ‌می‌کند.

سه علامتی که ‌می‌توانند نشان دهنده  پوسیدگی دندان باشند عبارتند از:

    دندان درد
    حساسیت دندان به مواد خوراکی یا نوشیدنی‌های شیرین، داغ یا سرد
    درد در هنگام جویدن

علت

به طور کلی باکتری‌های مختلفی در دهان ما زندگی ‌می‌کنند. این باکتری‌ها به تدریج در غشایی به نام پلاک دندانی بر روی دندان‌های جمع ‌می‌شوند. وقتی چیزی ‌می‌خوریم یا ‌می‌نوشیم، این باکتری‌ها اسید‌هایی تولید ‌می‌کنند که ‌می‌توانند لایه محافظ دندان در زیر پلاک‌های جمع شده را در خود حل کنند. اسید ایجاد شده ‌می‌تواند مواد معدنی مینای دندان را از بین ببرد به طوری که اگر این وضعیت درمان نشود ‌می‌تواند باعث ایجاد حفره و پوسیدگی دندان شود. پوسیدگی در قسمت اصلی دندان یعنی مینای دندان شروع شده و وقتی مینای دندان از بین رفت، پوسیدگی به تدریج عمیق تر شده و به عاج دندان و در نهایت به عصب آن ‌می‌رسد.
پیشگیری

راه‌های مختلفی برای پیشگیری از پوسیدگی دندان وجود دارد که شامل موارد زیر است:

    مسواک زدن و استفاده از نخ دندان به صورت روزانه؛ این کار به کم کردن مقدار پلاک‌های دندانی و باکتری‌های موجود در دهان شما کمک خواهد کرد.
    کمتر کردن مصرف غذا‌های شیرین یا نشاسته دار در طول روز به کاهش میزان اسید‌های مخرب در دهان کمک خواهد کرد.
    استفاده از خمیردندان‌های فلوراید دار که دندان‌ها را تقویت کرده و همچنین درمان‌هایی مانند فلورایدتراپی که توسط دندانپزشک انجام ‌می‌گیرد یا استفاده از مکمل‌های فلوراید دار طبق نظر دندانپزشک.
    استفاده از دهان‌شویه‌های ضد باکتری که سطح باکتری‌های عامل پوسیدگی در دهان را کم ‌می‌کند.
    جویدن آدامس‌های زایلیتول دار؛ این کار به کاهش رشد باکتری‌های مخرب کمک ‌می‌کند.

تشخیص

دندانپزشک شما ‌می‌تواند پوسیدگی دندان را از طریق معاینه سطح دندان و تهیه عکس‌های رادیولوژی برای مشخص کردن این که آیا پوسیدگی به عاج یا عصب دندان رسیده است یا خیر، تشخیص دهد.
درمان

در بزرگسالان، دندانپزشک ‌می‌تواند از سیلانت‌ها (مواد مسدودکننده شیار‌های دندان) بر روی دندان‌های آسیابی استفاده کند که در مراحل اولیه پوسیدگی قرار دارند اما این به شرطی است که پوسیدگی از مینای دندان عبور نکرده باشد. زمانی که پوسیدگی به صورت غیرقابل بازگشت از مینای دندان عبور کند، دندانپزشک باید دندان شما را پر کند. در حالت‌های جدی تر، ممکن است به عصب کشی نیاز باشد.

در کودکان، دندان‌های آسیای اولیه و دائمی‌را نیز ‌می‌توان با استفاده از سیلانت‌ها محافظت کرد.
پیچیدگی ها

اگر حفره ایجاد شده در دندان درمان نشود، منجر به پوسیدگی شدید دندان خواهد شد. پوسیدگی کنترل نشده در نهایت دندان را از بین ‌می‌برد. علاوه بر این در این حالت وقتی عفونت به ریشه دندان برسد، خطر آبسه دندان نیز وجود دارد.
بیماری های مرتبط

پوسیدگی دندان از بهداشت دهانی ضعیف و پلاک‌های باقی مانده بر روی سطح دندان ناشی ‌می‌شود. باکتری‌های خاص موجود در این پلاک‌ها باعث پوسیدگی ‌می‌شوند. انواعی از باکتری‌هایی که در پلاک‌ها و در نزدیکی خطوط لثه قرار دارند ‌می‌توانند باعث ایجاد بیماری‌های لثه شوند که برای درمان آن باید به دندانپزشک یا متخصص بیماری‌های لثه مراجعه کنید. به دلیل این که پوسیدگی دندان ‌می‌تواند تا عمق دندان نیز نفوذ کرده و به عصب آن برسد، ممکن است دندانتان به بعضی غذا‌ها یا نوشیدنی‌ها حساس شود.

بوی بد دهان

بسته به منبع یا علت بیماری، بوی بد دهان می‌تواند متفاوت باشد. برخی افراد بیش از حد نگران بوی دهان خود هستند، آن هم در حالی که دهانشان بوی بدی نمی‌دهد یا این بو بسیار اندک است. در عین حال، افراد دیگری هم هستند که دهانشان بوی بسیار بدی می‌دهد اما از آن مطلع نیستند. از جمله علائم می توان به نظافت بد دهان ناشی از پلاک‌های دندانی، باقی مانده‌های غذا و ایجاد التهاب لثه اشاره کرد. به این دلیل که ارزیابی بوی بد دهان توسط خودتان کاری دشوار است، بهتر است از یکی از نزدیکان بپرسید. همچنین می‌توانید نزد یک دندانپزشک بروید تا در تشخیص این بیماری و راه درمان آن به شما کمک کند.

بسته به منبع یا علت بیماری، بوی بد دهان می‌تواند متفاوت باشد. برخی افراد بیش از حد نگران بوی دهان خود هستند، آن هم در حالی که دهانشان بوی بدی نمی‌دهد یا این بو بسیار اندک است. در عین حال، افراد دیگری هم هستند که دهانشان بوی بسیار بدی می‌دهد اما از آن مطلع نیستند. از جمله علائم می توان به نظافت بد دهان ناشی از پلاک‌های دندانی، باقی مانده‌های غذا و ایجاد التهاب لثه اشاره کرد. به این دلیل که ارزیابی بوی بد دهان توسط خودتان کاری دشوار است، بهتر است از یکی از نزدیکان بپرسید. همچنین می‌توانید نزد یک دندانپزشک بروید تا در تشخیص این بیماری و راه درمان آن به شما کمک کند.
علت

بیشتر بوی بد دهان، در داخل خود دهان شکل می‌گیرد و شامل علت‌های مختلفی است: برخی مواد غذایی خاص ( به خصوص سیر و پیاز)، مصرف الکل و سیگار، نظافت بد دهان، بیماری‌های لثه، دیابت، خشکی دهان، عفونت سینوس یا گلو، عفونت ریه، از کار افتادن کبد یا کلیه و مشکلات گوارشی.
پیشگیری

به طور کلی، بهترین راه برای پیشگیری از بوی بد دهان، مسواک زدن و استفاده از نخ دندان به صورت روزانه است. با این وجود، روش‌های دیگری نیز برای خوشبو کردن نفس شما وجود دارد که دندانپزشک یا دکتر شما می‌تواند آن ها را برای شما توضیح دهد.
درمان

اطمینان حاصل کنید که اقدامات لازم برای مراقبت از دهان و دندان را به خوبی انجام می‌دهید. دو بار مسواک زدن در روز و استفاده از نخ دندان به صورت روزانه به شما در کنترل تجمع پلاک ها کمک خواهد کرد. علاوه بر این، استفاده از تمیز کننده‌های زبان نیز در کنترل باکتری‌های ایجاد کننده بوی بد دهان بر روی زبان، به شما کمک خواهد کرد. استفاده از نخ دندان بسیار مهم است زیرا این کار فضای بین دندان‌های شما را نیز تمیز نگه می دارد. مراجعه منظم به دندانپزشک (دو بار در سال)، برای بررسی وضعیت دهان و دندان و همچنین جرم‌گیری دندان‌ها نیز قدم هایی عالی برای درمان این بیماری هستند.
بیماری های مرتبط

اگرچه بوی بد دهان ممکن است بیماری حادی نباشد اما اگر روش‌های ساده مراقبت از دهان و دندان مشکل را برطرف نکرد، بهتر است به دندانپزشک یا پزشک خودتان مراجعه کنید.

سندرم دندان ترک خورده

سندرم دندان ترک خورده زمانی اتفاق می­افتد که دندان، ترک خیلی کوچکی داشته باشد به طوری که با عکس­برداری پرتو X و رادیولوژی دیده نشده و یا زیر لثه پنهان و تشخیص آن سخت باشد. این پدیده بیشتر روی دندان­های آسیا اتفاق می­‌افتد.


اکثر بیماران سندرم دندان ترک خورده را به صورت درد و ناراحتی در هنگام جویدن غذا و یا هنگامی که دندان در معرض هوای سرد یا گرم قرار می‌گیرد، تجربه کرده اند. البته مشابه پوسیدگی دندان، درد و ناراحتی در این بیماری نیز حالت ثابت و یکنواختی ندارد و در بعضی مواقع تشدید شده در حالی که در سایر مواقع کاهش می یابد.
علت

مشابه سایر بیماری‌های دهان، برای سندرم دندان ترک خورده نیز یک دلیل مشخص وجود ندارد. برخی از دلایل معمول ایجاد این بیماری به شرح زیرند:

    افرادی که دندان‌های خود را به روی هم می‌کشند یا بر روی یکدیگر فشار می‌دهند.
    نحوه درآمدن دندان‌ها در دهان می­تواند باعث شود که روی یک دندان فشار زیادی وارد شده و در نهایت دندان ترک بخورد.
    دندان­هایی با پرشدگی های وسیع
    دندان­هایی که عصب­ کشی شده­ اند.

پیشگیری

اگر جز کسانی هستید که دندان‌هایتان را روی هم فشار می­دهید یا روی هم می‌کشید، با دندانپزشک در مورد راه‌های درمانی آن صحبت کنید زیرا فشردن دندان‌ها بر روی یکدیگر خطر سندرم دندان ترک خورده را افزایش می‌دهد.
تشخیص

معمولا کسانی که به سندرم دندان ترک خورده مبتلا هستند، مدت زمان زیادی با درد و علائم آن دست و پنجه نرم می­کنند چرا که تشخیص این بیماری، کاری بسیار دشوار است. برای تشخیص این بیماری از معاینه کامل دهان و دندان،  بررسی سابقه اقدامات درمانی انجام گرفته بر روی دندان‌ها، عکس­‌های رادیولوژی و تجهیزات دستی فیبرنوری استفاده می­شود. احتمال بیشتری وجود دارد که افرادی که قبلا نیز به سندرم دندان ترک خورده دچار شده ­اند، دندان‌های دیگرشان نیز در آینده یا به صورت هم‌زمان به این مشکل دچار شوند.
درمان

برای درمان سندرم دندان ترک خورده، چندین راه وجود دارد که از بین ‌آن‌ها می‌توان به باندینگ، روکش دندان، عصب کشی و یا در شرایط حاد، کشیدن دندان اشاره کرد. نوع درمان پیشنهادی توسط دندانپزشک به محل و شدت ترک موجود در دندان بستگی دارد. پس اگر شک دارید به سندرم دندان ترک خورده دچار شده‌اید، بهتر است هر چه سریع‌تر به دندانپزشک مراجعه کنید.
پیچیدگی ها

اگر ترک به تدریج بزرگ‌تر شود، ممکن است تکه‌ای از دندان بشکند. علاوه بر این، ترک خوردن دندان احتمال ایجاد عفونت در اطراف دندان آسیب دیده را افزایش می‌دهد. ممکن است متوجه یک برآمدگی جوش مانند در لثه اطراف دندان ترک خورده شوید، که به آن آبسه گفته می‌شود. اگر متوجه چنین چیزی شدید، حتما برای معاینه به دنداپزشک مراجعه کنید.
بیماری های مرتبط

دندان­ها بسیار محکم هستند، اما این امکان وجود دارد که ترک برداشته، خرد شده یا حتی بشکنند که همه این‌ها می‌تواند باعث صدمه دیدن اعصاب دندان و درد شدید ناشی از آن شود. همچنین، بسته به این‌ که چه عاملی باعث ایجاد ترک ­خوردگی شده، ممکن است روکش و یا پرشدگی دندان خراب شده یا به کلی از بین بروند.

اختلال مفصل گیجگاهی‌- فکی (TMD)

مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) مفصلی است که فک را به استخوان‌های گیجگاهی (تمپورال) جمجمه متصل می‌کند. اختلال مفصل گیجگاهی-فکی که معمولا با نام  TMD شناخته می­شود، زمانی رخ می­دهد که مشکلاتی در فک یا عضلات صورت اتفاق بیفتد.

اختلال مفصل گیجگاهی-فکی علائم و نشانه‌های متعددی دارد و از آنجایی که ممکن است هر کدام از نشانه­ های آن در بیماری­ های دیگری نیز وجود داشته باشد، تشخیص قطعی آن کاری دشوار است. دندانپزشک شما می‌تواند با بررسی سوابق پزشکی و اقدامات انجام گرفته بر روی دهان و دندان، معاینه کامل و تهیه عکس‌های رادیولوژی مناسب، این اختلال را تشخیص دهد.

متداول‌ترین علائم این اختلال به شرح زیرند:

    درد در نواحی صورت، فک و گوش
    سردرد (اغلب شبیه به سردرد‌های میگرنی)، گوش درد و احساس درد و فشار در پشت چشم‌ها
    شنیدن صدای تق تق در هنگام باز و بسته کردن دهان
    گیرکردن، قفل شدن یا در رفتن فک
    نرم­ شدن عضلات فک
    مشکل در گاز زدن و جویدن
    ورم­ کردن صورت
    تغییر ناگهانی در طرز جفت شدن دندان­های بالا و پایین

علت

معمولا اختلال مفصل گیجگاهی-فکی به دلیل وجود مشکل در عضلات فک یا خود مفصل ایجاد می‌شود. ممکن است هر از چندگاهی، فکتان صدای تق تق بدهد یا حتی گیر کند. در این صورت باید به دندانپزشک مراجعه کنید تا علت آن مشخص شود.
تشخیص

برای تشخیص صحیح این بیماری، دندانپزشک دهان و دندان را به طور دقیق معاینه کرده و ممکن است از عکس‌های رادیولوژی خاص (پانورامایی) استفاده کند تا مفصل فک و ساختارهای اطراف آن و همچنین نحوه قرار گرفتن دندان‌ها بر روی هم را بررسی کند. همچنین ممکن است او برای پیدا کردن تورم، عضلات و بافت‌های سر و گردن را نیز بررسی کند. این معاینات ممکن است شامل برخی حرکات ورزشی و حرکت‌های خاص باشند. ممکن است دندانپزشک شما را برای معاینه بیشتر و تشخیص، به یک جراح دهان و فک و صورت ارجاع دهد.
درمان

اگرچه درمان قطعی برای اختلال گیجگاهی-فکی وجود ندارد اما روش‌های مختلفی وجود دارند که علائم این اختلال را به طرز چشمگیری کاهش می‌دهند. ممکن است دندانپزشک یک یا چند مورد از راه‌های زیر را پیشنهاد دهد:

    برای برطرف کردن درد و اسپاسم‌های عضلانی از کیسه­ های آب گرم و داروهایی مانند شل‌کننده‌های عضلانی، آسپیرین و سایر داروهای مسکن یا ضدالتهاب بدون نسخه استفاده شود.
    کم کردن اثر به هم فشردن و روی هم ساییدن دندان‌ها از طریق استفاده از نایت گارد (محافظ دهانی). این محافظ­ها به صورت سفارشی ساخته شده و روی دندان­های بالایی قرار می­گیرند و از فشرده شدن آن‌ها بر روی دندان‌های پایینی جلوگیری می‌کنند.
    یادگیری تکنیک­ های تمدد اعصاب و ریلکسیشن برای کنترل تنش عضلانی در فک. ممکن است دندانپزشک به شما توصیه کند تا برای کاهش تنش، نزد مشاور یا کلاس‌های آموزشی بنویسید.
    تحریک الکتریکی عصبی از راه پوست (TENS) روشی است که از جریان‌های الکتریکی با مقدار کم برای شل­ کردن فک و ماهیچه ­های صورت و تسکین درد استفاده می‌کند. علاوه بر این، از لیزرهای با شدت پایین هم برای کمک به حرکت راحت‌تر گردن استفاده می‌شود.
    دندانپزشک ممکن است داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی تجویز کند تا درد و تورم را کاهش دهد.

بیماری های مرتبط

مفصل گیجگاهی-فکی معمولا اختلال‌های مختلفی دارد که در بسیاری از موارد با هم همپوشانی نیز دارند. این اختلال‌ها شامل موارد زیرند:

    مشکلات عضلانی که حرکت فک را تحت تاثیر قرار می­دهند
    درد صورت در ناحیه مفصل فک
    مشکلات در داخل خود مفصل

این تنوع در اختلال‌ها، تشخیص و درمان را به کاری چالش برانگیز تبدیل کرده است. تشخیص دقیق این اختلال‌ها برای درمان موفقیت آمیز آن‌ها ضروری است.