آلانین آمینوترانسفراز یا ALT که با نام SGPT (ترانس‌آمیناز گلوتامیک-پیروویک سرم) نیز شناخته می‌شود، آنزیمی است که توسط سلول‌های کبدی ساخته و ذخیره می‌شود و اندازه‌گیری آن در آزمایش خون می‌تواند آسیب سلول‌های کبدی را به ما نشان دهد. در ادامه به بررسی عملکرد این آنزیم،‌ علل افزایش یا کاهش و نیز رنج نرمال و طبیعی آن می‌پردازیم و به سؤالات شما پیرامون سطح ALT در آزمایش خون و اقدامات لازم برای کاهش آن پاسخ می‌دهیم.

ALT یا SGPT در آزمایش خون چیست؟

ALT یا آلانین آمینوترانسفراز که با نام SGPT نیز شناخته می‌شود یک نوع آنزیم است که توسط سلول‌های کبدی ساخته شد و در آن‌ها ذخیره می‌شود.

کبد یکی از ارگان‌های بسیار مهم بدن است که وظیفه اصلی آن تولید و ترشح پروتئین‌های خون و حذف مواد سمی از خون است. به سلول‌های اصلی کبد که وظیفه‌ی تولید و ترشح پروتئین‌های مختلف را برعهده دارند، هپاتوسیت (Hepatocyte) گفته می‌شود. این سلول‌ها با داشتن آنزیم‌های مختلف، می‌توانند در روند تولید پروتئین‌ها و سم‌زدایی از خون دخالت کنند. یکی از این آنزیم‌ها ALT یا SGPT است که بطور طبیعی در سلول‌های کبدی ذخیره شده است و در روند متابولیسم سلول‌های کبدی مختلف نقش مهمی ایفا می‌کند.

علت افزایش ALT یا SGPT در خون چیست؟

آسیب به سلول‌های کبدی یا هپاتوسیت‌ها می‌تواند باعث آزاد شدن محتوای آن‌ها به درون خون شود. یکی از موادی که در این سلول‌ها ذخیره شده است،‌ ALT می‌باشد. لذا با آسیب سلول‌های کبدی، مقادیر زیادی ALT به درون خون آزاد می‌شود و سطح ALT یا همان SGPT در خون افزایش می‌یابد.

پس بطور کلی می‌توان گفت که آسیب سلول‌های کبدی (هپاتوسیت‌ها) علت اصلی افزایش ALT در خون است.

عواملی که باعث آسیب به سلول‌های کبدی می‌شوند

سلول‌های کبدی در برابر آسیب‌های محیطی بسیار هستند. مهم‌ترین عواملی که می‌توانند باعث آسیب به این سلول‌ها شوند عبارتند از:

• عوامل عفونی: نظیر ویروس‌ها (ویروس هپاتیت A، B، C، D و E، ویروس‌های EBV، CMV و…)، انگل‌ها و بعضی باکتری‌ها
• داروها: بسیاری از داروها نظیر استامینوفن،‌ ایزونیازید، ریفامپین، ایزوترتینوئین و… می‌توانند بصورت وابسته یا غیروابسته به دوز و یا بصورت ایدیوسینکراتیک باعث آسیب به سلول‌های کبدی شوند.
• سموم: انواع سموم نظیر سم‌مار، آرسنیک و… .
• بیماری‌های وراثتی و اتوایمیون (خودایمنی): بیماری‌هایی نظیر بیماری ویلسون، کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین، هموکروماتوز، هپاتیت اتوایمیون (هپاتیت خود‌ایمنی)، کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC)، سیروز صفراوی اولیه (PBC) و… .
• شوک کبدی: هر عاملی که باعث کاهش خون‌رسانی به کبد شود نظیر عمل‌های جراحی بزرگ، خون‌ریزی‌های شدید، سکته قلبی و… می‌تواند باعث مرگ هپاتوسیت‌ها و افزایش ALT در آزمایش خون گردد.
• الکل: مصرف زیاد الکل می‌تواند با آسیب مزمن هپاتوسیت‌ها همراه باشد.
• هپاتیت ناشی از کبدچرب غیرالکلی: حتی افرادی هم که الکل مصرف نمی‌کنند ممکن است در معرض ابتلا به کبد چرب و التهاب کبدی و در نتیجه آسیب به سلول‌های کبدی باشند.
• دارو‌های گیاهی و دمنوش‌ها: یکی از شایع‌ترین علل آسیب‌های کبدی و کلیوی مخصوصا در ایران، استفاده از دمنوش‌های گیاهی و قارچ‌هایی نظیر قارچ گانودرما می‌باشد که بسیاری از این بیماران متاسفانه کاندید پیوند کبد می‌شوند.

آزمایش ALT یا SGPT در چه کسانی باید انجام شود؟

همانطور که گفته شد افزایش ALT خون نشان دهنده‌ی آسیب به سلول‌های کبدی است. لذا پزشک این آزمایش را برای کسانی درخواست می‌کند که شک به آسیب کبدی داشته باشد (بررسی آنزیم‌های کبدی در افراد بی‌علامت). همچنین در بعضی از موارد باید بصورت دوره‌ای این آنزیم چک شود. مثلا کسانی که داروهایی نظیر ایزونیازید یا ایزوترتینوئین مصرف می‌کنند باید بصورت دوره‌ای این آنزیم در کنار آنزیم AST چک شود تا در صورت افزایش آن‌ها،‌ داروها به سرعت قطع گردند.

علائم نشان دهنده‌ی آسیب کبدی

از جمله علائمی که پزشک با دیدن آن‌ها به آسیب کبدی شک می‌کند عبارتند از:

• خستگی مفرط مخصوصا بعد از فعالیت
• زردی (یرقان)
• مدفوع کم‌رنگ یا بی‌رنگ (آکولیک)
• ادرار پررنگ (به رنگ چایی یا کولا)
• درد‌های ناحیه فوقانی شکم که معمولا بعد از غذا تشدید می‌شوند.
• حساسیت به لمس در ناحیه فوقانی شکم

نحوه انجام آزمایش خون ALT

برای انجام آزمایش ALT نیازی به ناشتا بودن نیست. این آزمایش هم مانند سایر آزمایشات خونی انجام می‌شود. ابتدا محل خون‌گیری با الکل ضدعفونی شده و در صورتی که ورید‌های دست مشخص نباشند از یک باند یا لیگاتور برای بستن قسمت فوقانی بازو استفاده می‌شود. نمونه خون مستقیما از ورید گرفته شده و به آزمایشگاه ارسال می‌گردد.

آیا خون‌گیری خطرناک است و عارضه‌ای دارد؟

خیر، خون‌گیری معمولا خطری برای فرد ندارد. ممکن است محل خون‌گیری اندکی کبود شود و یا خونریزی کند که مهم نیست و معمولا پس از چند روز خود به خود جذب شده و از بین می‌رود. در صورتی که قبل از ورود سوزن به رگ، محل به خوبی ضدعفونی نشده باشد ممکن است عفونت رخ دهد، هرچند که شایع نیست.

تفسیر جواب آزمایش خون ALT یا SGPT

مقادیر یا رنج نرمال و طبیعی ALT یا SGPT در خون

آنزیم ALT بطور طبیعی در کبد ذخیره شده است و نباید در خون وجود داشته باشد. میزان طبیعی آن در خون بین ۱۰ تا ۴۰ واحد در لیتر (U/L) است. این مقدار ممکن است بر اساس سن و جنس اندکی متفاوت باشد، لذا حتما باید توسط پزشک، و بر اساس تشخیصی که گذاشته شده است تفسیر گردد.

در بعضی مقالات مقدار طبیعی AST و ALT، در خانم‌های بالغ بین ۱۹ تا ۲۵ و در مردان بالغ بین ۲۹ تا ۳۳ واحد در لیتر در نظر گرفته شده است.

همچنین سطح نرمال و طبیعی این آنزیم‌ها در کودکان پسر، بین ۱۷ تا ۲۱ و در کودکان دختر، ۱۴ تا ۲۰ واحد در لیتر گزارش شده است.

افزایش ALT یا SGPT در آزمایش خون

آسیب سلول‌های کبدی باعث آزاد شدن مقادیر فراوانی ALT به درون خون می‌شود. لذا مقادیر بیشتر از ۴۰ واحد در لیتر (U/L) غیرطبیعی در نظر گرفته می‌شود. هر چند که در آسیب‌های حاد و شدید کبدی معمولا مقدار ALT به بیش از ۸ برابر و در بعضی موارد به بیش از ۲۵ برابر نرمال می‌رسد و عملا زمانی می‌توان با اطمینان آسیب کبدی را شناسایی کرد که حداقل میزان افزایش ALT در آزمایش خون بیشتر از ۸ برابر طبیعی باشد.

چگونه میزان ALT خون را کاهش دهیم؟

پزشک بر اساس تشخصی که در نظر دارد برای شما این آزمایش را درخواست کرده است. لذا در ابتدا باید به توصیه‌های پزشکتان جهت بهبود آسیب کبدی گوش کنید.

مهم‌ترین اصل درمانی در آسیب‌های کبدی آن است که عامل زمینه‌ای که باعث ایجاد آسیب شده است شناسایی و رفع گردد. بیماری‌‌های ویروسی معمولا خود محدود شونده هستند و بدون درمان بهبود می‌یابند. اگر علت افزایش ALT داروها باشند باید دارو فورا قطع شود و سطح آنزیم‌ها بطور دوره‌ای چک شود. اگر بیماری‌های وراثتی یا اتوایمیون علت افزایش آنزیم‌های کبدی باشد معمولا درمان مشخصی ندارند.

ارتباط کبد چرب و افزایش ALT در آزمایش خون

کبد چرب ممکن است با ایجاد التهاب کبدی باعث افزایش ALT یا SGPT خون شود. لذا درمان کبد چرب با تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی در این بیماران ضروری است. معمولا میزان افزایش ALT در این بیماران زیاد نیست و به بیشتر از ۴ برابر میزان رنج نرمال نمی‌رسد.

جمع بندی: ALT یا SGPT در آزمایش خون

آلانین آمینوترانسفراز یا ALT که با نام SGPT نیز شناخته می‌شود یک آنزیم کبدی است که در سلول‌‌های کبد یا هپاتوسیت‌ها ذخیره شده است. زمانی که این سلول‌ها آسیب ببینند، این آنزیم به درون خون آزاد می‌شود و در آزمایش خون مقدار آن افزایش می‌یابد. آسیب‌ سلول‌های کبدی ممکن است علل مختلفی داشته باشد، اما مهم‌ترین علت آن عوامل عفونی نظیر ویروس‌ها و دارو‌های مختلف می‌باشد. مقدار رنج نرمال ALT در آزمایش خون بین ۱۰ تا ۴۰ واحد در لیتر است. کاهش ALT خون وابسته به رفع عامل زمینه‌ای است.

ESR در آزمایش خون مخفف Erythrocyte Sedimentation Rate است و به معنی میزان سرعت رسوب گلبول‌ قرمز می‌باشد که طی ۱ ساعت بعد از نمونه‌گیری مورد بررسی قرار می‌گیرد و به آن ESR 1st Hour نیز گفته می‌شود. در ادامه به بررسی هدف پزشک از درخواست این آزمایش، رنج نرمال و طبیعی آن، تفسیر نتایج آزمایش، علل بالا یا پایین بودن ESR و ارتباط آن با بیماری‌های مختلف از جمله بیماری کووید-۱۹ یا کرونا می‌پردازیم.

آزمایش ESR چیست؟

همانطور که گفته شد، ESR در آزمایش خون به معنی میزان سرعت رسوب گلبول‌ قرمز است. در این آزمایش، میزان سرعت ته‌نشینی گلبول‌های قرمز در انتهای لوله‌‌ی آزمایش ۱ ساعت بعد از نمونه‌گیری بررسی می‌شود. هرچه میزان ته‌نشینی بیشتر باشد، مقدار آن بیشتر خواهد بود.

ESR همانند CRP نشان‌دهنده وجود التهاب در بدن است بطوری که هرچه التهاب شدید‌تر باشد میزان آن نیز بیشتر خواهد بود. بنابراین می‌توان آن را یک نشان‌گر التهاب در بدن نامید که بطور غیراختصاصی عمل می‌کند و فقط التهاب را نشان می‌دهد اما نمی‌تواند بیماری خاصی که باعث ایجاد التهاب شده است را مشخص کند.

مقدار نرمال ESR در آزمایشات

رنج نرمال ESR در آزمایش خون به فاکتور‌های متعددی از جمله سن فرد وابسته است اما بطور کلی ESR < 20 mm/hour در فردی که علامت خاصی ندارد نرمال تلقی می‌شود و نیاز به بررسی بیشتری ندارد. دقت کنید که صرفا میزان بالای ESR اهمیت دارد و پایین بودن آن هیچ اهمیتی ندارد. بنابراین اگر مقدار آن در آزمایش خون شما پایین بود نگران چیزی نباشید.

ESR بالا در آزمایش خون نشانه چیست؟

همانطور که گفته شد، ESR یک نشان‌گر التهاب است، بنابراین بالا بودن آن در آزمایش خون می‌تواند نشان‌دهنده وجود التهاب در بدن باشد. اما این یافته بسیار غیراختصاصی بوده و نمی‌توان بیماری خاصی را با آن تشخیص داد. لذا حتما مقادیر بالای‌ آن در آزمایش خون باید با سایر آزمایشات و یافته‌های بالینی بیمار تفسیر گردد و این یافته به تنهایی ارزشی ندارد.

از جمله آزمایشاتی که به تفسیر نتایج ESR کمک می‌کنند عبارتند از:

• آزمایش شمارش کامل سلول‌های خونی یا CBC
• آزمایش CRP
• آزمایشات بیوشیمی نظیر بررسی عملکرد کبد، کلیه، قند‌خون و بررسی الکترولیت‌ها از جمله کلسیم

مقدار نرمال آن کمتر از ۲۰ میلی‌متر در ساعت است. اگر ESR بین ۲۰ تا ۴۰ بود نمی‌توان به قطع گفت که غیرطبیعی است و حتما باید بر اساس سن و شرایط فرد تفسیر گردد اما مقادیر بالاتر از ۴۰ قطعا غیرطبیعی است.

برخی از شایع‌ترین عللی که به دلیل ایجاد التهاب، باعث افزایش ESR می‌شوند عبارتند از:

1. بیماری‌های عفونی
   • عفونت‌های باکتریال: آرتریت چرکی باکتریال، اندوکاردیت باکتریال، استئومیلیت (عفونت استخوان)، سل
   • عفونت‌های ویروسی: کووید-۱۹ (بیماری کرونا)، آنفولانزای فصلی، سایتومگالوویروس (CMV)، اپشتین‌بار ویروس (EBV)
2. بدخیمی‌ها
   • بسیاری از بدخیمی‌ها و سرطان‌ها مخصوصا در صورت بروز متاستاز می‌توانند باعث ایجاد التهاب در بدن شوند. میلوم مولتیپل (Multiple myeloma) معروف‌ترین بدخیمی است که با افزایش شدید ESR همراه می‌باشد.
3. تروما (آسیب به بدن در اثر عوامل خارجی)
4. بیماری‌های التهابی سیستمیک
   • بیماری‌های روماتیسمی مفصل: آرتریت روماتوئید، اسپوندیلوآرتروپاتی‌ها (نظیر اسپوندیلیت آنکیلوزان یا آرتریت پسوریاتیک)
   • واسکولیت‌ها: گرانولوماتوز وگنر، آرتریت تمپورال (آرتریت سلول غول‌آسا)، بیماری استیل (Still’s Disease)
   • بیماری التهابی روده (IBD) نظیر بیماری کرون یا کولیت اولسرو
5. سایر عوامل
   • حساسیت‌های دارویی
   • بیماری‌های کلیوی
   • التهاب عروق سطحی (ترومبوفلبیت)

علت درخواست این آزمایش توسط پزشک

زمانی که پزشک به یک بیماری التهابی نظیر بیماری‌های عفونی یا سایر بیماری‌هایی که در بالا ذکر شد شک داشته باشد، این آزمایش را درخواست می‌دهد تا از وجود التهاب در بدن اطمینان حاصل کند. دقت کنید که پزشک نمی‌تواند صرفا براساس ESR بالا، تشخیص قطعی بدهد و این آزمایش باید با یافته‌های بالینی و سایر آزمایشات تفسیر گردد.

شایع‌ترین نشانه‌هایی که باعث می‌شوند پزشک این آزمایش را درخواست دهد، عبارتند از:

• تب
• کاهش وزن
• بی‌اشتهایی
• کم‌خونی
• درد مفاصل
• درد‌های منتشر در بدن
• سردرد‌های شدید و ناگهانی

آمادگی‌های لازم برای آزمایش

این آزمایش خون نیاز به هیچ آمادگی ندارد. دقت بفرمایید که نیازی نیست ناشتا باشید و هر ساعتی در شبانه‌روز می‌توان این آزمایش را انجام داد.

جمع‌بندی: ESR در آزمایش خون

همانطور که گفته شد، ESR یک نشان‌گر غیراختصاصی التهاب است. پایین بودن آن ارزشی ندارد اما بالا بودن آن نشانه وجود التهاب در بدن است. رنج نرمال آن کمتر از ۲۰ است با این‌حال مقدار نرمال آن باید براساس سن و شرایط فرد تعیین بشود. این آزمایش غیراختصاصی است و با آن نمی‌توان هیچ بیماری خاصی را قاطعانه تشخیص داد و تفسیر آن باید بر اساس سایر آزمایشات و یافته‌های بالینی دیگر باشد و طبق برخی مطالعات مشخص شده است که این آزمایش حتی پزشکان را نیز گمراه می‌کند؛ لذا پیشنهاد می‌کنیم که سعی نکنید این آزمایش را خودتان تفسیر کنید و حتما به پزشک مراجعه نمایید.

سؤالات متداول

پدیده اوتهوف (Uhthoff’s Phenomenon) که به عنوان سندرم اوتهوف یا اوتوف، و یا اتف نیز شناخته می‌شود یکی از علائم مهم بیماری ام اس و برخی دیگر از بیماری‌های مغز و اعصاب است که به معنی تشدید علائم بیماری در اثر گرما و افزایش دمای بدن می‌باشد. در ادامه به بررسی پدیده اوتهوف، تعریف، علت و ارتباط آن با بیماری‌های مغز و اعصاب و مخصوصا بیماری ام اس می‌پردازیم.

پدیده اوتهوف چیست؟

پدیده اوتهوف (Uhthoff’s Phenomenon)‌ که به عنوان سندرم اوتوف و یا نشانه اوتهوف نیز شناخته می‌شود به معنی تشدید علائم عصبی در بیماری ام اس (MS) و سایر بیماری‌های مغز و اعصاب به دنبال افزایش دمای بدن می‌باشد.

در پدیده اوتهوف، هر عاملی که باعث ایجاد گرما و افزایش دمای بدن شود نظیر ورزش، تب، هوای گرم، آب گرم و سونا، تب و … می‌تواند علائم بیماری را تشدید کند.

علت پدیده اوتهوف چیست؟

علت این پدیده هنوز به خوبی مشخص نشده است اما احتمالا افزایش دمای بدن باعث اختلال در انتقال پیام‌های عصبی می‌شود. نورون‌هایی که در بیماری ام اس آسیب دیده‌اند و میلین خود را از دست داده‌اند بسیار سریع‌تر از سایر نورون‌ها دچار اختلال در انتقال پیام عصبی به دنبال افزایش دما می‌شوند. این اختلال باعث تشدید شدن علائم بیماری شده و فرد در تماس با دماهای بالای محیط دچار ناتوانی می‌شود.

ارتباط پدیده اوتهوف با بیماری ام اس

حساسیت به گرما یا پدیده اوتوف یکی از وقایع کاملا شناخته شده در بیماری ام اس می‌باشد. افزایش اندک در دمای بدن می‌تواند بصورت موقت باعث تشدید علائم و نشانه‌های بیماری ام اس شود.

شیوع این سندرم در بیماران مبتلا به ام اس (MS) در حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد است. که این امر نشان می‌دهد که این پدیده در این بیمار بسیار شایع است و بیشتر بیماران مبتلا به ام اس آن را تجربه می‌کنند.

خستگی، اختلال در تفکر و اختلالات شناختی، علائم ادراری و گوارشی و نیز تاری دید از جمله مهم‌ترین علائمی هستند که در بیمار مبتلا به ام اس که دچار افزایش دمای بدن شده است تشدید می‌شوند.

نکته مهم اینجاست که با بازگشت دمای بدن به شرایط طبیعی معمولا علائم بهبود پیدا می‌کنند.

کمبود پلاکت خون یا ترومبوسیتوپنی (Thrombocytopenia) وضعیتی است که در آن تعداد پلاکت های خون کاهش می یابد و فرد مستعد خونریزی شود. در این مقاله به بررسی علت پایین بودن پلاکت خون و بیماری هایی که باعث کاهش آن می شوند، خطرات مرتبط با آن و نیز اقدامات تشخیصی و درمان های لازم جهت اصلاح کمبود پلاکت خون می پردازیم.

میزان طبیعی پلاکت در خون

طبق کتاب اصول طب داخلی هاریسون، تعداد طبیعی یا نرمال پلاکت ها در خون بین ۱۵۰ تا ۴۵۰ هزار عدد در هر میکرولیتر است. بنابراین اگر تعداد آن ها به کمتر از ۱۵۰ هزار عدد در هر میکرولیتر رسید یعنی شخص دچار کمبود پلاکت شده است. در علم پزشکی به کمبود پلاکت، ترومبوسیتوپنی (Thrombocytopenia) گفته می شود.

علائم کمبود پلاکت خون

وظیفه اصلی پلاکت ها جلوگیری از خونریزی است. بنابراین کاهش آن ها فرد را مستعد خونریزی می کند. خونریزی های ناشی از کمبود پلاکت معمولا از نوع پوستی، مخاطی و گوارشی هستند و خونریزی های عمقی در مفاصل و عضلات معمولا رخ نمی دهد. خطرناک ترین خونریزی هم خونریزی مغزی است که می تواند منجر به مرگ شود و از اورژانس های پزشکی محسوب می شود.

سایر علائمی که در ترومبوسیتوپنی ایجاد می شوند عبارتند از:

• کبودی های قرمز، بنفش یا قهوه ای رنگ برروی پوست که به آن ها پورپورا (Purpura) گفته می شود
• بثورات پوستی بصورت نقاط کوچک قرمز یا بنفش به نام پتشی (Petechiae)
• خون دماغ
• خونریزی از لثه ها
• درصورت ایجاد زخم، خونریزی طولانی شده و دیر بند می آید
• خونریزی شدید دوران قاعدگی بطوری که پدهای متعددی مصرف می شود
• خونریزی از دستگاه گوارش که باعث وجود خون در مدفوع می شود و می تواند با استفراغ خونی یا مدفوع خونی (بصورت مدفوع سیاه رنگ یا ملنا و یا حاوی خون روشن) خود را نشان دهد.
• خون در ادرار یا هماچوری
• خطرناک ترین نوع خونریزی، خونریزی مغزی است که بسیار نادر اما خطرناک و کشنده است. با این حال در صورت کمبود پلاکت و وجود هم‌زمان علائم عصبی باید به خونریزی مغزی فکر کرد.

چه زمانی ترومبوسیتوپنی باعث خونریزی می شود؟

احتمال ایجاد خونریزی به شدت کاهش پلاکت ها بستگی دارد. هر چه میزان پلاکت پایین تر باشد، احتمال خونریزی بیشتر است. اگر بیمار سابقه خونریزی در این زمینه داشته باشد و یا علائم خونریزی پوستی نظیر پورپورا داشته باشد،‌ خطر خونریزی بیشتری دارد.

در عمل های جراحی کوچک و دندانپزشکی باید میزان پلاکت بیشتر از ۵۰ هزار عدد در هر میکرولیتر و در جراحی های بزرگ باید بیشتر از ۱۰۰ هزار عدد در هر میکرولیتر خون باشد تا خطر خونریزی کم شود.

اگر میزان پلاکت خون کمتر از ۲۰ هزار عدد در هر میکرولیتر باشد، خطر خونریزی خود به خودی افزایش می یابد بدیهی است هر چقدر کمتر باشد،‌ خطر خونریزی هم بیشتر خواهد بود (مخصوصا در مقادیر کمتر از ۱۰ هزار)‌.

علت پایین پلاکت خون چیست؟

پلاکت ها در مغز استخوان تولید شده و سپس در جریان خون آزاد می شوند. هر عاملی که باعث کاهش تولید در مغزاستخوان یا افزایش مصرف در خون شود می تواند باعث کاهش پلاکت شود. حال افزایش مصرف می تواند ناشی از تخریب پلاکت ها یا احتباس آن ها در طحال و یا افزایش استفاده از آن ها در سیستم انعقادی باشد که هر یک از این موارد را در ادامه توضیح می دهیم.

دلایل احتمالی تعداد پلاکت کم می تواند شامل موارد زیر باشد:

بیماری های مغزاستخوان

استخوان های پهن در افراد بالغ نظیر مهره ها و جناغ و لگن دارای مغزاستخوان اسفنجی هستند که همه سلول های خونی اعم از گلبول های سفید و گلبول های قرمز و پلاکت ها در آن جا تولید می شوند و به جریان خون آزاد می شوند.

اگر مغزاستخوان به هردلیلی نتواند به اندازه کافی پلاکت تولید کند، فرد دچار کمبود پلاکت خون یا ترومبوسیتوپنی می شود. اینکه چرا مغزاستخوان ممکن است دچار مشکل شود و چه بیماری هایی باعث اختلال در کارکرد مغزاستخوان می شوند را می توانید با مراجعه به بخش بیماری های مغزاستخوان مطلع شوید.

از جمله بیماری هایی که باعث کاهش تولید در مغزاستخوان می شوند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• آنمی آپلاستیک (Aplastic Anemia)
• کمبود ویتامین B12
• کمبود فولات
• عفونت های ویروسی از جمله HIV ،EBV و آبله مرغان
• شیمی درمانی ، پرتودرمانی یا مواد شیمیایی سمی نظیر بنزن
• مصرف زیاد الکل
• انواع لوسمی ها
• سندرم های میلودیسپلاستیک یا همان بیماری ام دی اس

تخریب یا مصرف پلاکت ها

تعداد پلاکت پایین می تواند نتیجه تخریب توسط بدن باشد. این تخریب ها می تواند ناشی از مصرف برخی داروها نظیر داروهای ادرارآور (دیورتیک) ‌و داروهای ضد تشنج باشد و یا به دنبال بیماری های عفونی یا خودایمنی و یا بزرگ شدن طحال و کبد و درنتیجه گیرافتادن پلاکت ها در این ارگان ها ایجاد شود.

بنابراین در این موارد مغزاستخوان که به عنوان کارخانه تولید پلاکت عمل می کند سالم است؛ اما نمی تواند پلاکت های تخریب شده در محیط را جایگزین کند و فرد دچار ترومبوسیتوپنی می شود.

از جمله بیماری هایی که با تخریب یا مصرف پلاکت ها همراه هستند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بزرگی طحال یا اسپلنومگالی که می تواند در نتیجه بیماری های کبدی نظیر سیروز کبدی ایجاد شده باشد.
• بیماری های خودایمنی: انواع بیماری های خودایمنی می توانند در این امر دخیل باشند، از روماتیسم ها گرفته تا واسکولیت ها.
• بارداری
• عفونت خون در اثر باکتری ها که به آن سپتی سمی گفته می شود.
• پورپورا ترومبوتیک ایدیوپاتیک یا بیماری آی تی پی (ITP)
• پورپورا ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک یا بیماری تی تی پی (TTP)
• سندرم اورمیک همولیتیک یا بیماری اچ یو اس (HUS)
• انعقاد داخل عروقی منتشر یا DIC

ترومبوسیتوپنی ترقیقی

نوع ترقیقی به علت رقیق شدن پلاکت ها در خون ایجاد می شود. مثلا فرد به دنبال خونریزی شدید مقادیر زیادی پلاکت از دست داده است و ما بجای جایگزینی پلاکت ها فقط به بیمار گلبول قرمز و سرم داده ایم. در این حالت تعداد پلاکت ها به شدت کاهش می یابد. بر اساس مطالعاتی که انجام شده است؛ یکی از علل اصلی مرگ و میر در تصادفات همین کمبود پلاکت ترقیقی است.

نحوه تشخیص

اگر پزشک به کمبود پلاکت مشکوک باشد، ابتدا شرح حال و معاینه فیزیکی را انجام می دهد. در طول معاینه، در پوست بدن به دنبال هرگونه کبودی غیرمعمول می گردد. از شما سابقه خونریزی در ادرار یا مدفوع و خون دماغ شدن مکرر را می پرسد.

همچنین معاینه شکم جهت بررسی اندازه طحال باید انجام شود. بطور معمول طحال قابل لمس نیست مگر اینکه بیش از ۲ برابر بزرگ شده باشد. همچنین ممکن است از شما سوال شود که آیا سابقه خانوادگی اختلالات خونریزی دهنده را دارید زیرا که برخی از علل پلاکت پایین خون ارثی هستند.

آزمایش خون

تشخیص قطعی ترومبوسیتوپنی با آزمایش خون شمارش سلول های خونی یا CBC انجام می شود. این آزمایش میزان سلول های خون موجود در خون را بررسی می کند. همانطور که گفته شد، میزان نرمال پلاکت خون بین ۱۵۰٫۰۰۰ تا ۴۵۰٫۰۰۰ عدد در هر میکرولیتر است.

سونوگرافی

معمولا در صورت شک به بزرگی طحال یا بیماری کبدی می توان از سونوگرافی استفاده کرد. سونوگرافی به خوبی می تواند سایز طحال و نیز بافت کبد را به پزشک نشان دهد و پزشک را در تشخیص علت کمبود پلاکت یاری دهد.

آسپیراسیون و بیوپسی مغز استخوان

درصورت شک به اختلالات مغزاستخوان می توان اسپیراسیون یا بیوپسی مغزاستخوان انجام داد. این کار برای تشخیص بیماری هایی نظیر لوسمی، سندرم های میلودیسپلاستیک، آنمی آپلاستیک و لنفوم ها و نیز سایربیماری های مغزاستخوان کاربرد دارد.

سؤالات متداول

CRP مخفف C-Reactive-Protein است و به معنی پروتئین واکنش دهنده فاز حاد می باشد. در آزمایش خون ممکن است بصورت CRP Quantitative یا hs-CRP که مخفف High Sensitive CRP به معنی حساسیت بالا یا حتی us-CRP که مخفف Ultra Sensitive CRP به معنی حساسیت فوق العاده بالا است گزارش شود. در ادامه به بررسی این آزمایش می پردازیم و اینکه CRP در آزمایش خون چیست و چگونه تفسیر می شود، مثبت شدن آن چه معنی می دهد و اینکه آیا خطرناک است و نشان دهنده بیماری خاصی نظیر سرطان است یا خیر.

CRP در آزمایش خون چیست؟

CRP یا پروتئین C واکنش دهنده فاز حاد، یک نوع پروتئین است که توسط کبد در پاسخ به التهاب ایجاد می شود. بنابراین هر زمانی که در بدن التهاب ایجاد شود،‌ این پروتئین در خون افزایش پیدا می کند.

CRP مثبت نشان دهنده چه بیماری است؟

همانطور که گفته شد، مثبت شدن این آزمایش نشان از وجود التهاب در بدن است،‌ بنابراین هر عاملی که باعث ایجاد التهاب شود، از عفونت ها گرفته تا بیماری های خودایمنی، روماتیسم ها، واسکولیت ها و سرطان ها می توانند باعث مثبت شدن CRP در آزمایش خون شوند.

پس CRP مثبت نشان دهنده یک نوع بیماری خاص نظیر سرطان نیست بلکه یک آزمایش بسیار غیراختصاصی است و عوامل بسیاری می توانند سطح این پروتئین را در خون بالا ببرند. بعضی از مطالعات نشان داده اند که بین سطح بالای این پروتئین و افزایش احتمال حمله قلبی یا سکته مغزی ارتباط وجود دارد، بطوری که در بین مردان بالغ سالم، افرادی که CRP بالایی دارند ، سه برابر بیشتر از کسانی که CRP پایین داشتند ، احتمال حمله قلبی را نشان دادند. این در بین مردانی بود که سابقه قبلی بیماری قلبی نداشتند.

همچنین طبق مطالعه ای که دپارتمان بهداشت زنان هاروارد انجام داد، مشخص شد که بالا بودن سطح CRP در آزمایش خون بیشتر از بالا بودن کلسترول می تواند خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی را در زنان پیش بینی کند.

آزمایشات مرتبط و همراه

پزشکان ممکن است این آزمایش را به همراه آزمایشات دیگر در خواست دهند تا خطر ابتلا به بیماری قلبی یا سکته مغزی فرد را ارزیابی کنند. همچنین تحقیقات جدیدی وجود دارد که نشان می دهد CRP ممکن است به عنوان پیش بینی کننده در نتایج سلامتی مرتبط با بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD) استفاده شود.

همانطور که گفته شد این آزمایش بسیار غیراختصاصی است و صرفا نشان از وجود التهاب در بدن می دهد. اگر بدن در وضعیت التهابی باشد، میزان این پروتئین در خون بالا می رود. از طرفی وضعیت التهابی با افزایش بیماری های قلبی، عروقی و مغزی همراه است.

از جمله دیگر بیماری هایی که در آن ها میزان CRP در آزمایش خون بالا می رود می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیماری التهابی روده (IBD)
• روماتیسم مفصلی
• لوپوس

در بسیاری از موارد در کنار این آزمایش، آزمایشات دیگری نظیر CBC،‌ESR و بسته به شک بالینی پزشک، آزمایشات مرتبط دیگر نیز درخواست می شوند.

ارتباط با بیماری های قلبی

همانطور که گفته شد بسیاری از مطالعات از ارتباط CRP با بیماری های قلبی عروقی خبر می دهند. افراد با سطح CRP بیشتر یا مساوی 2 میلی گرم در لیتر به احتمال زیاد در آینده ممکن است به بررسی و درمان بیماری های قلبی عروقی نیاز پیدا کنند.

همچنین ممکن است این آزمایش نقش مهمی در شناسایی افرادی داشته باشد که ممکن است نیاز به پیگیری دقیق یا درمان فشرده تر بعد از سکته قلبی یا اقدامات قلبی داشته باشند.

علاوه بر میزان CRP بالا، عوامل زیر نیز می توانند باعث افزایش خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی شوند:

• دیابت (بالا رفتن FBS)
• فشار خون بالا
• کلسترول بالا
• سیگار کشیدن
• رژیم غذایی ناسالم
• فعالیت بدنی محدود
• مصرف الکل بیش از حد
• اضافه وزن و چاقی
• سابقه خانوادگی بیماری قلبی

آمادگی های لازم برای انجام آزمایش

هیچ آمادگی خاصی برای انجام این آزمایش لازم نیست. نیازی نیست ناشتا باشید یا رژیم غذایی خاصی را رعایت کرده باشید یا ساعت خاصی از روز به آزمایشگاه مراجعه کنید.

در هنگام مراجعه به آزمایشگاه، پرسنل مسئول رگ گیری ابتدا پوست محل خون گیری را که معمولا در ناحیه ساعد یا آرنج است با الکل ضدعفونی می کند. در مرحله بعد، یک باند الاستیک را در اطراف بازوی شما می پیچند و باعث می شود رگ های شما کمی برجسته شود. سپس مسئول تزریقات، یک سوزن کوچک را به داخل رگ وارد کرده و خون شما را در یک ویال استریل جمع می کند.

بعد از اینکه پرستار نمونه خون شما را جمع آوری کرد، باند الاستیک اطراف بازوی شما را جدا می کند و از شما می خواهد که فشار را به قسمت سوراخ سوراخ با گاز وارد کنید.همچنین ممکن است از نوار یا بانداژ برای نگه داشتن گاز در محل استفاده کنند.

آیا این آزمایش خطرناک است؟

این یک آزمایش معمول با خطر پایین است، اما مانند هر عمل خونگیری دیگری ممکن است با عوارض زیر همراه باشد:

• خون ریزی بیش از حد
• سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم ها
• کبودی یا عفونت در محل خون گیری

تفسیر CRP در آزمایش خون

واحد اندازه گیری CRP میلی گرم در لیتر است. البته بعضی از آزمیشگاه ها صرفا آن را با عنوان مثبت و منفی گزارش می کنند که دقیق نیست. به طور کلی سطح پایین CRP بهتر است، زیرا نشان از عدم وجود التهاب یا التهاب مختصر در بدن دارد. هر چه این مقدار بالاتر باشد نشان از وجود التهاب شدیدتری است.

در بعضی از مطالعات نتیجه گیری شده است که مقدار CRP کمتر از ۱ میلی گرم در لیتر نشان می دهد که شما در معرض خطر کم بیماری قلبی عروقی هستید.

میزان بین ۱ تا ۲٫۹ میلی گرم در لیتر به این معنی است که شما در معرض خطر متوسط ​​هستید و مقدار بیشتر از 3 میلی گرم در لیتر به معنای خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی است.

اگر CRP بالای ۱۰ میلی گرم در لیتر باشد نیاز به بررسی های بیشتری در رابطه با ابتلای فرد به بیماری های دیگری می باشد. میزان CRP خیلی بالا ممکن است با بیماری های زیر در ارتباط باشد:

• عفونت استخوان یا استئومیلیت
• آرتریت های التهابی
• بیماری التهابی روده (IBD)
• بیماری سل
• لوپوس و سایر بیماری های روماتولوژی و خودایمنی
• سرطان، به خصوص لنفوم
• ذات الریه یا عفونت قابل توجه دیگر

CRP در بارداری

سطح CRP برای افرادی که قرص های ضد بارداری خوراکی (OCP) مصرف می کنند افزایش یابد. با این حال ، سایر نشانگرهای التهاب نظیر ESR در این افراد طبیعی هستند.

افزایش CRP در دوران بارداری ممکن است نشان از احتمال ایجاد عوارض بارداری باشد، اما برای درک کامل نقش CRP و بارداری مطالعات بیشتری لازم است. اگر باردار هستید یا به عفونت مزمن یا التهاب مزمن مبتلا هستید، این آزمایش بعید است که خطر بیماری قلبی را به طور دقیق ارزیابی کند.

سوالات متداول